Jak określić wysokość zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną przemocą domową?

W jednym z poprzednich artykułów zatytułowanym „Zadośćuczynienie za krzywdę wyrządzoną przemocą domową”  wskazałam, że zachowanie sprawcy przemocy polegające na biciu, szarpaniu, popychaniu, zgwałceniu, opluwaniu, wyrzucaniu z mieszkania, zamykaniu w pokoju, niszczeniu sprzętów domowych, poniżaniu, znieważaniu słowami obraźliwymi czy wypowiadaniu gróźb jest przestępstwem skutkującym wydaniem wyroku skazującego w postępowaniu karnym.

Stosowanie przemocy jest jednocześnie czynem niedozwolonym w rozumieniu art.415 kodeksu cywilnego uzasadniającym wystąpienie przez osobę doświadczającą przemocy przeciwko sprawcy przemocy na podstawie art.445§1 i 2 k.c. w zw. z art.444§1 k.c. lub art.448 k.c. z powództwem o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę.

Z przytoczonego artykułu wiecie już, że osoby doświadczające przemocy w rodzinie mogą:

a jednocześnie

W tym artykule opiszę, jak określić wysokość zadośćuczynienia dochodzonego od sprawcy przemocy domowej, a więc, jakie okoliczności wpływają na wysokość zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną stosowaniem przemocy domowej.

Kwota zadośćuczynienia z tytułu krzywdy wyrządzonej przemocy w rodzinie jest trudna do określenia, gdyż dotyczy kwestii, których nie można zmierzyć, takich jak na przykład doznany ból fizyczny i psychiczny, lęk o życie i zdrowie swoje i osób najbliższych, poczucie osamotnienia, upokorzenie, obniżenie poczucia wartości własnej osoby,itp. Istnieje jednak kilka okoliczności, które Sąd bierze pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia.

Oto one:

  • rodzaj doznanych cierpień fizycznych- przede wszystkim chodzi tu o dolegliwość tych cierpień i ich konsekwencje, im większe cierpienie tym większa wysokość zadośćuczynienia, jakie może przyznać Sąd. Przykładowo: jeżeli Anna Kowalska wskutek przemocy stosowanej przez Jana Kowalskiego doznała złamania ręki to z tego tytułu może otrzymać wyższą kwotę zadośćuczynienia, niż w przypadku siniaków i stłuczeń

  • stopień natężenia cierpienia - Sąd będzie tu więc oceniał z jaką częstotliwością i intensywnością dochodziło do aktów przemocy, im większa częstotliwość i stopień natężenia przemocy tym większej kwoty zadośćuczynienia można się domagać od sprawcy przemocy. W przypadku gdyby w domu ofiary przemocy dochodziło do codziennych awantur, wyzywania czy bicia to może się ona domagać wyższego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, niż w przypadku aktów przemocy 1-2 razy w miesiącu

  • czas trwania cierpień - chodzi więc o ocenę jak długo dochodziło do przemocy, czy były to dni, tygodnie, miesiące czy lata. Tu również im dłuższy jest czas trwania cierpienia tym większe zadośćuczynienie może zasądzić sąd rozpoznający sprawę. W przypadku więc, gdy ofiara przemocy doświadczała jej przez okres 2 lat to przysługuje jej większa kwota zadośćuczynienia niż osobie, która doświadczała przemocy przez okres 2 miesięcy

  • ujemne skutki zdrowotne, jakie ofiara przemocy będzie zmuszona znosić w przyszłości - chodzi więc o powstałą ułomność, na skutek której ofiara przemocy nie będzie mogła np. uprawiać określonego sportu, wykonywać określonych czynności w życiu codziennym czy określonego rodzaju pracy. Przykładowo: jeżeli Anna Kowalska, będąca pianistką, na skutek przemocy fizycznej, jakiej doświadczyła od Jana Kowalskiego doznała trwałego niedowładu ręki, to może się ona z tego powodu domagać wyższego zadośćuczynienia, gdyż nie będzie już mogła pracować w zawodzie, jaki dotychczas wykonywała. Istotne jest, że w ramach zadośćuczynienia Anna Kowalska nie będzie mogła się domagać utraconych zarobków. Takie żądanie mogłaby wysunąć w ramach domagania się odszkodowania.

  • nieodwracalność następstw doświadczanej przemocy - Sąd weźmie pod uwagę np. fakt doznania trwałego kalectwa czy oszpecenia, jak również nieodwracalne następstwa w psychice ofiary przemocy w rodzinie. Przykładowo: jeżeli Anna Kowalska, na skutek przemocy fizycznej jakiej doznała ze strony męża ma bliznę na twarzy, może z tego powodu uzyskać wyższe zadośćuczynienie za krzywdę, gdyż do końca życia będzie musiała znosić skutki doznanej przemocy,

  • negatywne skutki zdrowotne, jakie ofiara przemocy będzie musiała znosić w przyszłości - Sąd bierze pod uwagę to, że np. wskutek doznanej przemocy Anna Kowalska będzie zmuszona do przyjmowania konkretnych leków, będzie musiała przestrzegać specjalnej diety czy tez będzie musiała odbywać regularne wizyty lekarskie. Co jest istotne: zadośćuczynienie nie obejmie zwrotu kosztów leków, jedzenia czy dojazdu. Zadośćuczynienie będzie przysługiwało za to, że zdrowie Anny Kowalskiej ucierpiało wskutek przemocy jakiej doświadczyła oraz z powodu niedogodności, jakie będzie musiała w przyszłości znosić

  • czas trwania negatywnych skutków zdrowotnych - jeżeli Anna Kowalska doznała wskutek przemocy złamania ręki to skutki tego złamania będzie odczuwać przez dłuższy czas, stąd też sąd powinien z tego powodu podwyższyć kwotę zadośćuczynienia,

  • możliwość funkcjonowania w społeczeństwie - przykładowo jeżeli na skutek przemocy ze strony Jana Kowalskiego Anna Kowalska zerwała stosunki ze swoimi znajomymi i swoją rodziną, załamała się psychicznie, popadła w depresję, wówczas sąd może z tego powodu zasądzić jej wyższą kwotę zadośćuczynienia.

Są to przykładowe okoliczności jakie bierze pod uwagę sąd ustalając wysokość zadośćuczynienia. Proszę pamiętać, że to na Powodzie, a więc osobie dochodzącej od sprawcy przemocy zapłaty zadośćuczynienia spoczywa w postępowaniu przed Sądem ciężar ich wskazania, opisania i udowodnienia, np. poprzez zeznania świadków lub załączone do pozwu dokumenty.

Autor: Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Jak wyegzekwować od sprawcy przemocy zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie za krzywdę ?

Wiele osób doświadczających przemocy domowej ze strony małżonka, dzieci, rodziców, konkubenta rezygnuje z dochodzenia od sprawcy przemocy zapłaty odszkodowania i zadośćuczynienia za wyrządzoną im przemocą krzywdę obawiając się, że nie uda im się wyegzekwować od sprawcy przemocy zasądzonego w wyroku świadczenia.

Rzeczywiście, ofiara przemocy może  uzyskać w postępowaniu karnym lub postępowaniu cywilnym wyrok zasądzający na jej rzecz od sprawcy przemocy zapłatę kwoty, np. 50.000 zł. tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, a potem tej kwoty nie wyegzekwować. Wyrok zasądzający odszkodowanie lub zadośćuczynienie jest wówczas niewiele znaczącym kawałkiem papieru, który poza satysfakcją moralną niewiele daje ofierze przemocy.

Celem tego artykułu jest wskazanie, w jaki sposób wyegzekwować od sprawcy przemocy domowej zasądzone w wyroku odszkodowanie i zadośćuczynienie. Dostrzegam tu 3 możliwości:

1. wszczęcie przeciwko dłużnikowi – sprawcy przemocy domowej postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika. W tym celu należy uzyskać z Sądu, który wydał wyrok zasądzający od sprawcy przemocy zadośćuczynienie lub odszkodowanie odpis tego wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności – tzw. tytuł wykonawczy. Dysponując tytułem wykonawczym wierzyciel – ofiara przemocy domowej składa u wybranego przez siebie komornika wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego załączając tytuł wykonawczy. Komornik wszczyna postępowanie wykonawcze, w trakcie którego wzywa dłużnika do zapłaty zasądzonego od niego roszczenia, a ponadto poszukuje majątku dłużnika – np. wysyła do banków zapytania o należące do dłużnika rachunki celem ich zajęcia. Wierzyciel powinien być aktywnym uczestnikiem postępowania egzekucyjnego. Powinien zatem wysyłać do komornika wnioski o przeprowadzenie konkretnych czynności egzekucyjnych, wskazując na możliwe do ustalenia i zajęcia składniki majątku dłużnika.

2. sprzedaż wierzytelności przysługującej wierzycielowi – ofierze przemocy domowej na rzecz jednej z wielu działających na rynku firm windykacyjnych. Cena sprzedaży zależy od dokonanej przez firmę windykacyjną oceny ryzyka nieściągalności wierzytelności. Im mniejsza szansa na wyegzekwowanie wierzytelności, tym mniejsza cena jej sprzedaży. Cena sprzedaży tego typu wierzytelności waha się od 10 do 50% jej wysokości, choć każdy przypadek jest inny.

3. potrącenie przez wierzyciela – ofiarę przemocy domowej wierzytelności, jaka jej przysługuje wobec dłużnika – sprawcy przemocy domowej z tytułu zasądzonego odszkodowania lub zadośćuczynienia z wierzytelnością dłużnika – sprawcy przemocy, np. z tytułu podziału majątku lub zniesienia współwłasności nieruchomości.

Zilustruję to na przykładzie: Anna Kowalska złożyła przeciwko byłemu mężowi Janowi Kowalskiemu pozew o zapłatę kwoty 30.000 zł. tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej od niego doznała w wyniku przestępstwa znęcania się nad nią. Sąd uwzględnił jej powództwo i w wyroku zasądził na jej rzecz od Jana Kowalskiego kwotę 30.000 zł. (z ustawowymi odsetkami od daty doręczenia pozwu pozwanemu, np. od 01.01.2011r. do dnia zapłaty).

Nie ma tu wielkiego znaczenia, że były mąż Anny kowalskiej – Jan Kowalski, pomimo wyroku zasądzającego zadośćuczynienie, nie zapłacił tej kwoty. Po uzyskaniu prawomocnego wyroku zasądzającego kwotę 30.000 zł. tytułem zadośćuczynienia Anna Kowalska złożyła do Sądu Cywilnego wniosek o dokonanie podziału majątku z udziałem Jana Kowalskiego. Na skutek wydanego przez Sąd postanowienia o podziale majątku Anna Kowalska stała się wyłącznym właścicielem mieszkania (wchodzącego wcześniej w skład wspólności majątkowej małżeńskiej) o wartości 100.000 zł. z obowiązkiem zapłaty na rzecz Jana Kowalskiego kwoty 50.000 zł. tytułem spłaty jego udziału w mieszkaniu.

W tej sytuacji Anna Kowalska jest wierzycielem Jana Kowalskiego (30.000 zł. zasadzonego zadośćuczynienia plus odsetki), a jednocześnie jego dłużnikiem (kwota 50.000 zł. tytułem spłaty 1/2 wartości podzielonego mieszkania). Anna Kowalska powinna zapłacić na rzecz Jana Kowalskiego kwotę 20.000 zł. wraz z pisemnym oświadczeniem o potrąceniu z kwoty 50.000 zł. kwoty 30.000 zł. zasądzonego na jej rzecz zadośćuczynienia.  W ten sposób Anna Kowalska wyegzekwuje od Jana Kowalskiego zasądzoną na jej rzecz kwotę 30.000 zł. zadośćuczynienia za wyrządzoną jej przemocą krzywdę.

Opisana wyżej konstrukcja wynika wprost z przepisu art.498§1 i 2 k.c. Zgodnie z tym przepisem „Gdy 2 osoby są jednocześni względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potracić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze, obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed Sądem. Na skutek potracenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej”.

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Przedawnienie roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzona przemoca domową

Zachowanie sprawcy przemocy domowej, polegające na: biciu, gwałceniu, szarpaniu, popychaniu, opluwaniu, wyzywaniu słowami obraźliwymi, poniżaniu, upokarzaniu, pozbawianiu wolności, nękaniu jest czynem niedozwolonym w rozumieniu prawa cywilnego, które uprawnia ofiarę przemocy do wystąpienia przeciwko sprawcy przemocy na podstawie art.415 k.c. oraz art.445 i 448 k.c. z żądaniem zapłaty zadośćuczynienia za wyrządzoną tym zachowaniem krzywdę (ból, cierpienie fizyczne i psychiczne, strach, naruszenie godności osobistej).

Uprawnienie ofiary przemocy domowej do żądania od sprawcy przemocy zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę nazywamy w prawie cywilnym roszczeniem.

Roszczenie ofiary przemocy domowej wobec sprawcy przemocy o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę podlega przedawnieniu z upływem czasu określonego w Kodeksie Cywilnym w art.442§1-4 k.c. 

Przedawnienie roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę oznacza, że po upływie określonego terminu przedawnienia osoba zobowiązana do zadośćuczynienia za krzywdę (sprawca przemocy domowej) może skutecznie uchylić się od tego obowiązku. Jeżeli osoba doświadczająca w przeszłości przemocy wystąpi przeciwko sprawcy przemocy z powództwem  o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę po upływie terminu przedawnienia roszczenia, a pozwany (sprawca przemocy) podniesie w procesie cywilnym zarzut przedawnienia roszczenia, wówczas Sąd cywilny oddali powództwo nie badając jego merytorycznej słuszności.

Zgodnie z art.442§1 k.c. roszczenia z tytułu czynów niedozwolonych przedawniają się po upływie 3 lat od chwili, gdy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż z upływem 10 lat od dnia, w którym doszło do zdarzenia wyrządzającego szkodę. 

Np.: Janowi Kowalskiemu wybito szybę w domu w dniu 1 stycznia 2013 r. Jan Kowalski widział przez okno, że czynu tego dokonał jego sąsiad, Robert Malinowski. Oznacza to, że jego roszczenie o naprawienie szkody przedawni się po 3 latach, tj. 1 stycznia 2016 r.

Gdyby jednak Jan Kowalski nie wiedział, kto wybił mu szybę i dowiedział się o tym w 2 stycznia 2023 r. to nie będzie już mógł domagać się naprawienia szkody, gdyż upłynęło już 10 lat od chwili wybicia szyby.

Tak ukształtowany termin przedawnienia zależy więc od świadomości pokrzywdzonego co do sprawcy krzywdy, a zatem rozpoczęcie biegu przedawnienia może być w praktyce trudne do określenia. Co więcej istnieje możliwość, że pewne skutki, np. zdrowotne, pojawią się po pewnym czasie od zdarzenia, które je spowodowało, wtedy również bieg przedawnienia rozpoczyna się w momencie wystąpienia skutków.

Np. Anna Wesołowska została potrącona przez samochód w dniu 1 stycznia 2013 r. W jego efekcie doznała złamania nogi. Od tego momentu biegnie więc termin do żądania odszkodowania z tytułu złamanej nogi. Jeżeli jednak po 2 miesiącach u Anny Wesołowskiej wystąpią problemy z wątrobą, będące skutkiem wypadku, któremu uległa to bieg przedawnienia rozpoczyna się wraz z dniem wystąpienia problemów z wątrobą.

Jeżeli zadośćuczynienie za krzywdę dotyczy osoby małoletniej (a więc mającej mniej niż 18 lat), wówczas zgodnie z art.442§4 k.c. termin przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie nie może upłynąć wcześniej niż po upływie 2 lat od osiągnięcia pełnoletności przez małoletniego.

Np. 14- letni Michał Malinowski został potrącony przez samochód. Termin przedawnienia żądania o zadośćuczynienie upłynie więc najwcześniej w momencie, gdy Michał Malinowski ukończy 20 lat, a więc w tym wypadku wyniesie aż 6 lat.

Termin przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę jest inny, jeżeli czyn, za który domagamy się zadośćuczynienia stanowi jednocześnie przestępstwo – zbrodnię lub występek.  W takim przypadku, zgodnie z art.442§2 k.c. termin przedawnienia roszczenia wynosi aż 20 lat od chwili popełnienia czynu niedozwolonego – przestępstwa. Nie ma tutaj znaczenia, kiedy  poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia.

Np. Jan Krajewski znęcał się nad żoną Anną Krajewską w okresie od 01.01.2010r. do 01.01.2012r., za które to przestępstwo został skazany prawomocnym wyrokiem z dnia 10.09.2014r. Roszczenie Anny Krajewskiej wobec Jana Krajewskiego o zapłatę np. 40.000 zł. zadośćuczynienia za wyrządzoną jej krzywdę przedawni się dopiero po 20 latach od popełnienia przez Jana Krajewskiego przestępstwa znęcania się nad żoną, a więc dopiero po dniu 01.01.2032r.

W postępowaniu cywilnym bieg przedawnienia roszczenia przerywa każda czynność dokonana przed sądem lub innym organem zajmującym się rozpoznawaniem spraw. Wniesienie pozwu o zadośćuczynienie przerwie więc bieg przedawnienia. Każde przerwanie biegu przedawnienia skutkuje tym, że termin przedawnienia roszczenia biegnie na nowo od momentu jego przerwania.

Autor: Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Zadośćuczynienie za krzywdę wyrządzoną przemocą domową

Zachowanie sprawcy przemocy polegające na biciu, szarpaniu, popychaniu, zgwałceniu, opluwaniu, wyrzucaniu z mieszkania, zamykaniu w pokoju, niszczeniu sprzętów domowych, poniżaniu, znieważaniu słowami obraźliwymi czy wypowiadaniu gróźb jest przestępstwem skutkującym wydaniem wyroku skazującego w postępowaniu karnym.

Stosowanie przemocy jest jednocześnie czynem niedozwolonym w rozumieniu art.415 kodeksu cywilnego uzasadniającym wystąpienie przez osobę doświadczającą przemocy przeciwko sprawcy przemocy na podstawie art.445§1 i 2 k.c. w zw. z art.444§1 k.c. lub art.448 k.c. z powództwem o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę.

Zgodnie z powołanymi wyżej przepisami kodeksu cywilnego:

art.415 k.c.

Kto z winy swojej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia

art. 445 k.c.

§ 1. W wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym (art.444k.c. – uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia) sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.
§ 2. Przepis powyższy stosuje się również w wypadku pozbawienia wolności oraz w wypadku skłonienia za pomocą podstępu, gwałtu lub nadużycia stosunku zależności do poddania się czynowi nierządnemu.
§ 3. Roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie albo gdy powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego.

Zadośćuczynienie jest należną od sprawcy przemocy rekompensatą z tytułu poniesionej przez osobę doświadczającą przemocy szkody niemajątkowej, czyli krzywdy.

Krzywdę stanowią negatywne przeżycia związane z cierpieniami psychicznymi i fizycznymi osoby pokrzywdzonej przemocą wynikające z naruszenia jej dóbr osobistych, takich jak zdrowie, wolność, cześć, godność. Zadośćuczynienie za krzywdę przysługuje więc np. z tytułu lęku i strachu, w którym żyje osoba doświadczająca przemocy, ciągłego poczucia zagrożenia czy bólu, jakiego doznawała doświadczając przemocy fizycznej.

Autor:Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Wysokość zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną stosowaniem przemocy

Osoba doświadczająca przemocy domowej: bicia, szarpania, popychania, opluwania, znieważania słowami obraźliwymi, szydzenia czy grożenia może wystąpić przeciwko sprawcy przemocy z powództwem o zapłatę zadośćuczynienia za wyrządzoną jej krzywdę w dwojaki sposób:

- w prowadzonym przeciwko sprawcy przemocy postępowaniu karnym o przestępstwo, np. znęcania się – składając pozew cywilny o zadośćuczynienie za krzywdę w postępowaniu karnym (tzw. pozew adhezyjny)

albo

- w odrębnym od procesu karnego postępowaniu cywilnym o zasądzenie wskazanej w pozwie kwoty tytułem zadośćuczynienia za krzywdę.

Niezależnie od tego, którą z dróg dochodzenia od sprawcy przemocy zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę (ból, cierpienie, strach, naruszenie prawa do godności osobistej) wybierze ofiara przemocy domowej, przed Sądem Cywilnym albo Karnym staje trudne zadanie przełożenia krzywdy na konkretną kwotę (5, 10, 20, 50 czy też np. 100 tysięcy zł.) zadośćuczynienia dla osoby doświadczającej przemocy.

Jak w pieniądzach określić rozmiar krzywdy doznawanej, często przez wiele lat od sprawcy przemocy domowej? Jak przełożyć na pieniądze codzienne znoszenie bólu, cierpienia, upokorzenia i strachu przed sprawcą przemocy domowej? Od razu widać, że zadanie, któremu musi sprostać Sąd rozpoznający powództwo o zapłatę zadośćuczynienia za przemoc domową  jest niezwykle trudne.

Oto okoliczności, które Sąd bierze pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną ofierze przemocy domowej:

rodzaj i intensywność doznanych cierpień (bólu, strachu, upokorzenia),

- długość trwania cierpienia doznawanego przez osobę doświadczającą przemocy,

- utrudnienia w wykonywaniu pracy (np. z powodu konieczności podjęcia leczenia),

- późniejsze zachowanie sprawcy krzywdy (np. fakt pojednania się z poszkodowanym)

- czas trwania negatywnych skutków zdrowotnych, w tym psychicznych przez ofiarę przemocy

- czas odczuwania dolegliwości fizycznych oraz uczucie krzywdy nimi spowodowane,

- utrata radości życia, szans rozwoju (np. nauki, uprawiania sportu),

- uciążliwość procesu leczenia i rehabilitacji,

- ujemne skutki zdrowotne, jakie poszkodowany będzie musiał znosić w przyszłości,

- nieodwracalność następstw uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia – kalectwo, oszpecenie,

- pozbawienie możliwości osobistego wychowywania dzieci i zajmowania się gospodarstwem domowym,

- rodzaj i stopień winy sprawcy, w szczególności szczególnie wysokie natężenie tej winy

- wiek pokrzywdzonego,

- indywidualne właściwości i subiektywne odczucia osoby pokrzywdzonej, jeśli będą istotne na tle konkretnej sprawy,

- możliwość funkcjonowania w społeczeństwie (np. utrzymywania kontaktów towarzyskich),

- utrata zdolności do wykonywania pracy zarobkowej (ale nie utrata wynagrodzenia w tego tytułu),

- konieczność zmiany zatrudnienia, trybu życia, przyzwyczajeń, sposobu spędzania czasu,

- realia ekonomiczne w społeczeństwie (poziom cen, koszty nabycia określonych dóbr). 

W przypadku domagania się zadośćuczynienia dla członków rodziny zmarłego poszkodowanego (w przypadku odziedziczenia przez nich roszczenia o zadośćuczynienie) istotne są jeszcze następujące okoliczności:

- stopień bliskości ze zmarłym,

- charakter relacji z osobą zmarłą,

- osobista wrażliwość osoby poszkodowanej,

- poczucie żalu, straty, osamotnienia po śmierci bliskiej osoby,

Ponadto wytaczając powództwo o zadośćuczynienie osoba doświadczająca przemocy może domagać się odsetek, naliczanych od chwili wniesienia żądania do dnia zapłaty zasądzonej kwoty.

Autor:Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Wpływ wyroku skazującego sprawcę przemocy na postępowanie cywilne o zadośćuczynienie za krzywdę

Zachowanie sprawcy przemocy polegające na biciu, szarpaniu, opluwaniu, znieważaniu słowami obraźliwymi czy wypowiadaniu gróźb jest przestępstwem skutkującym wydaniem wyroku skazującego w postępowaniu karnym.

Stosowanie przemocy jest jednocześnie czynem niedozwolonym w rozumieniu art.415 kodeksu cywilnego uzasadniającym wystąpienie przez osobę doświadczającą przemocy przeciwko sprawcy przemocy z powództwem o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę.

Postępowanie cywilne w sprawie o zadośćuczynienie za krzywdę toczy się niezależnie od postępowania karnego w sprawie o przestępstwo związane ze stosowaniem przemocy, np. znęcania się. Ofiara przemocy w rodzinie może więc korzystać z dwóch niezależnych dróg dochodzenia sprawiedliwości od sprawcy przemocy: karnej i cywilnej. Może więc jednocześnie złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa oraz złożyć pozew cywilny o zadośćuczynienie z tytułu doznanej krzywdy. W taki wypadku postępowanie cywilne i karne będą się toczyć jednocześnie.

Sąd cywilny czyni własne ustalenia faktyczne w toku postępowania. Należy jednak pamiętać, że prawomocny wyrok skazujący wiąże sąd w postępowaniu cywilnym. Oznacza to, że po uzyskaniu prawomocnego skazania sprawcy przemocy w rodzinie osoba dochodząca zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nie musi już udowadniać faktu doświadczania przemocy.Jest to o tyle istotne, że w postępowaniu cywilnym co do zasady ciężar dowodowy spoczywa na tym, kto daną okoliczność twierdzi. Oznacza to, że osoba żądająca zasądzenia jej zadośćuczynienia od sprawcy przemocy w rodzinie musi w postępowaniu udowodnić, że:

 1. doświadczała przemocy w rodzinie od bliskiej osoby – pozwanego,

2. z tego powodu powstała po jej stronie krzywda (np. osoba ta doświadczała bólu i lęku, czego przyczyną była przemoc w rodzinie).

Jeżeli sprawca przemocy (pozwany w postępowaniu cywilnym o zadośćuczynienie) został skazany prawomocnym wyrokiem skazującym za przestępstwo znęcania się, wówczas ofiarą przemocy (powód w postępowaniu cywilnym o zadośćuczynienie) nie musi udowadniać faktu doświadczania przemocy od pozwanego w czasie i formie określonej w wyroku skazującym za przestępstwo. Do udowodnienia tej okoliczności wystarczy dołączenie do pozwu odpisu wyroku skazującego ze stwierdzeniem prawomocności.

Z uwagi na wpływ ustaleń poczynionych w postępowaniu karnym na przyszłe rozstrzygnięcie sądu cywilnego w sprawie o zadośćuczynienie można zwrócić się do sądu cywilnego z wnioskiem o zawieszenie toczącego się postępowania do czasu wydania wyroku przez sąd karny i jego uprawomocnienia się.

Autor: Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Dochodzenie od sprawcy przemocy odszkodowania lub zadośćuczynienia za krzywdę w postępowaniu karnym

 

Osoba pokrzywdzona przestępstwem związanym ze stosowaniem przemocy, np. przestępstwem zgwałcenia, znęcania się, pobicia, nękania, czy gróźb karalnych może dochodzić od sprawcy przemocy – oskarżonego o przestępstwo roszczeń majątkowych o odszkodowanie i zadośćuczynienie za krzywdę w ramach postępowania karnego, bez konieczności składania odrębnego pozwu do Sądu Cywilnego. Taką możliwość przewiduje uregulowane w przepisach art.62-70 kodeksu postępowania karnego powództwo adhezyjne, a więc powództwo cywilne w postępowaniu karnym.

W ramach powództwa adhezyjnego pokrzywdzony może domagać się od oskarżonego roszczeń wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa, np. kosztów leczenia jakie poniósł na skutek pobicia czy zadośćuczynienia za krzywdę –  za ból i cierpienie z  powodu znęcania się nad nim. Co istotne, nie ma żadnego ograniczenia – katalogu  przestępstw, co do których pokrzywdzony może wytoczyć powództwo adhezyjne w procesie karnym.

Kto może wystąpić z powództwem adhezyjnym?

W myśl art.62, art.63§1 i 2 k.p.k. z powództwem adhezyjnym może wystąpić pokrzywdzony w toczącym się postępowaniu karnym, a w razie jego śmierci – osoby najbliższe. Ponadto, zgodnie z art.64 k.p.k. możliwość taką ma także Prokurator, który musi wtedy wskazać osobę, na rzecz której wytacza powództwo cywilne.

 Do kiedy pokrzywdzony może wystąpić z powództwem adhezyjnym?

Zgodnie z art.62 k.p.k. pokrzywdzony może wytoczyć powództwo cywilne przeciwko oskarżonemu o przestępstwo  do momentu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej, a zatem do momentu odczytania aktu oskarżenia. Można więc wnieść pozew cywilny już w toku postępowania przygotowawczego. W takiej sytuacji prokurator wnosząc do sądu akt oskarżenia, załącza do niego także pozew cywilny. Należy pamiętać, że termin do wniesienia powództwa adhezyjnego nie podlega przywróceniu. Co również ważne, wniesienie tego powództwa przerywa bieg przedawnienia co do żądanego roszczenia o odszkodowanie lub zadośćuczynienia za krzywdę.

 Co powinien zawierać pozew adhezyjny?

Każdy pozew cywilny złożony w postępowaniu karnym powinien zawierać:

- oznaczenie sądu, do którego pokrzywdzony – powód kieruje pozew, a także imiona i nazwiska stron postępowania (powoda – pokrzywdzonego i pozwanego – oskarżonego) wraz z ich adresami,

- oznaczenie rodzaju pisma (w tym wypadku jest to pozew cywilny w postępowaniu karnym),

- żądanie pozwu (w którym pokrzywdzony wskazuje czego domaga się od pozwanego – odszkodowania lub zadośćuczynienia za krzywdę ze wskazaniem kwoty pieniędzy, jakiej zasądzenia na jego rzecz żąda

- uzasadnienie pozwu (w którym pokrzywdzony wskazuje, z czego wynika żądana kwota wskazana w pozwie),

- wskazanie dowodów na poparcie  pozwu.

- własnoręczny podpis powoda (lub jego przedstawiciela ustawowego bądź pełnomocnika),

- listę załączników.

Jeżeli pozew cywilny w postępowaniu karnym zawiera braki formalne, wówczas sąd wzywa pokrzywdzonego – powoda do ich usunięcia w terminie 7- dniowym pod rygorem odmowy przyjęcia pozwu.

W jakich sytuacjach sąd odmówi rozpoznania powództwa adhezyjnego w postępowaniu karnym?

Postępowanie adhezyjne (postępowanie cywilne w procesie karnym) jest postępowaniem ubocznym wobec postępowania karnego, stąd nie może ono utrudniać biegu postępowania karnego. Powództwo cywilne nie może również prowadzić do powstania kolejnego tytułu egzekucyjnego przeciwko pozwanemu – oskarżonemu.

Z tego powodu w następujących przypadkach:

- postępowanie karne toczy się w trybie przyśpieszonym,

- Prokurator złożył wniosek o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowanie wobec niego środków zabezpieczających,

- roszczenie, którego dochodzi pokrzywdzony nie ma bezpośredniego związku z zarzutem oskarżenia (a więc gdy szkoda lub  krzywda nie powstała bezpośrednio na skutek czynu objętego aktem oskarżenia),

- powództwo wniosła osoba nieuprawniona,

- to samo roszczenie jest przedmiotem innego postępowania albo też o roszczeniu tym sąd już prawomocnie orzekł,

- osoba jest pozwana wspólnie z instytucją państwową, samorządową czy społeczną,

- złożono wniosek o naprawienie szkody.

w tych sytuacjach Sąd na podstawie art.65§1 k.p.k. odmawia przyjęcia powództwa cywilnego.

Bardzo ważne jest to, że na postanowienie sądu o odmowie przyjęcia powództwa cywilnego z wymienionych wyżej przyczyn nie przysługuje zażalenie (tak w art.65§4 k.p.k.). W takim wypadku pokrzywdzony może dochodzić swoich roszczeń przeciwko sprawcy przemocy w postępowaniu przed sądem cywilnym. Istnieje również możliwość, by sąd karny przekazał sądowi cywilnemu pozew. Aby tak się stało należy w terminie 30 dni od dnia wydania przez sąd karny decyzji odmownej złożyć wniosek o przekazanie pozwu właściwemu sądowi cywilnemu. W tej sytuacji uważa się, że dniem zgłoszenia roszczenia jest dzień złożenia pozwu do sądu karnego (por. art.67 k.p.k.).

 Sytuacja powoda cywilnego w postępowaniu karnym

W toku postępowania karnego na powodzie cywilnym spoczywa ciężar dowodu. Oznacza to, że to powód cywilny musi udowodnić, że doznał szkody bądź krzywdy oraz że ich powstanie pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z czynem zarzuconym w akcie oskarżenia.

W związku ze spoczywającym na pokrzywdzonym – powodzie cywilnym ciężarze dowodu powód cywilny może i powinien żądać przeprowadzenia przez sąd dowodów (np. z zeznań świadków czy dowodów z dokumentów) pod rygorem oddalenia powództwa.

Powód cywilny może w toku rozprawy zadawać pytania osobom przesłuchiwanym (zadaje je na końcu, a więc po prokuratorze i oskarżonym). W sytuacji jednak, gdy świadek został przez sąd wezwany na wniosek powoda cywilnego zadaje on pytania jako pierwszy.

Powód cywilny ma prawo do głosu, co oznacza, że może wypowiedzieć tzw. mowę końcową przed udaniem się przez Sąd na naradę poprzedzającą ogłoszenie wyroku. To prawo powód realizuje również jako ostatni w kolejności.

Powód cywilny może zaskarżyć wyrok wydany przez sąd karny w zakresie rozstrzygnięć naruszających jego prawa czy interesy, np. w tym zakresie, w jakim Sąd oddalił powództwo.

Możliwe jest zawarcie ugody pomiędzy powodem cywilnym a oskarżonym przed sądem karnym. W razie zawarcia ugody sąd umarza postępowanie w zakresie powództwa cywilnego.

Koszty w postępowaniu adhezyjnym

W postępowaniu karnym powód cywilny jest tymczasowo zwolniony od obowiązku uiszczenia opłaty od wniesienia powództwa cywilnego. Oznacza to, że wnosząc pozew cywilny nie trzeba go opłacać. Tymczasowość tego zwolnienia polega jednak na tym, że w orzeczeniu kończącym postępowanie karne sąd orzeka, kto i w jakim stopniu poniesie koszty postępowania stosując przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

Autor: Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Dobrowolność opuszczenia lokalu a możliwość wymeldowania osoby z mieszkania

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przewiduje możliwość wymeldowania z mieszkania innej osoby pod warunkiem opuszczenia przez nią lokalu na okres dłuższy niż 3 miesiące. Zgodnie z art.15 ust. 2 ustawy: Organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.”

Szerzej na temat wymeldowania z lokalu osoby, która w nim nie przebywa od ponad 3 miesięcy czasu napisałam w poprzednim artykule zatytułowanym ” Wymeldowanie innej osoby z mieszkania”.

W praktyce Wydziałów Ewidencji Ludności Gmin pojawił się jednak problem, jak ocenić sytuację, gdy osoba, wobec której wszczęto postępowanie o wymeldowanie nie przebywa już w lokalu nie z własnej woli (np. nie ma już dostępu do mieszkania, gdyż wymieniono w nim zamki).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że „dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania. Z brzmienia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie wynika, by w każdym przypadku koniecznym było ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowało się stanowisko, że nawet jeżeli przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, a owe opuszczenie trwa odpowiednio długo i gdy osoba usunięta z lokalu nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, to organ administracji zobowiązany jest do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro osoba ta tej czynności sama nie dopełniła” (II OSK 2264/11 – wyrok NSA z dnia 21-03-2013)

Z wyroku tego wynika, że dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu bądź jej brak nie ma znaczenia przy wymeldowaniu.

Jednak w innym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że „dla zaistnienia zaś przesłanki „opuszczenia miejsca pobytu stałego” konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego.” Dalej jednak uznał, że „z brzmienia powołanego przepisu nie wynika jednak, by w każdym przypadku organ powinien dokonywać ustaleń w kwestii dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu przez osobę, wobec której prowadzone jest postępowanie o wymeldowanie.” (II OSK 2089/11 – wyrok NSA (N) z dnia 05-03-2013)

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma więc jednolitego poglądu na przesłankę dobrowolności opuszczenia lokalu w postępowaniu o wymeldowanie. Przeważa jednak pogląd, zgodnie z którym dobrowolność opuszczenia mieszkania nie jest warunkiem niezbędnym dla wymeldowania innej osoby.

Podkreślić też trzeba, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter tylko i wyłącznie ewidencyjny. Oznacza to, że po dokonaniu wymeldowania organ gminy jedynie wykreśla wpis w ewidencji.

Decyzja o wymeldowaniu potwierdza więc jedynie, że dana osoba nie przebywa w konkretnym lokalu. Decyzja o zameldowaniu bądź wymeldowaniu nie wywiera żadnego wpływu na prawo do lokalu. A zatem dla usunięcia danej osoby z mieszkania stosujemy postępowanie eksmisyjne a nie meldunkowe.

Autor: Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Wymeldowanie osoby z mieszkania

Zameldowanie osoby w mieszkaniu jest czynnością administracyjnoprawną, która stanowi potwierdzenie, iż konkretna osoba przebywa pod danym adresem.

Z samym faktem zameldowania nie wiąże się żadne prawo własności lub inny tytuł prawny do lokalu. Osoba zameldowana w lokalu nie może zatem wywodzić z faktu zameldowania w lokalu żadnego prawa do tego  lokalu.

Istnieje możliwość wymeldowania innej osoby z lokalu, w którym dotychczas była ona zameldowana. Przewiduje ją przepis art. 15 ust. 2 Ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem: „Organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.”

Na podstawie tego przepisu właściciel lokalu bądź inna osoba, która posiada tytuł prawny do lokalu (np. współwłaściciel, dzierżawca czy najemca) mogą złożyć wniosek o wymeldowanie osoby, która nie przybywa już pod danym adresem, a jest pod nim zameldowana. Warunkiem jest, aby osoba, którą chcemy wymeldować nie przebywała w miejscu zameldowania już od ponad 3 miesięcy. Jeśli warunek ten jest spełniony można złożyć w urzędzie gminy wniosek o wymeldowanie.

Po złożeniu wniosku o wymeldowanie Wydział Ewidencji Ludności Gminy właściwej dla miejsca położenia lokalu weryfikuje, czy dana osoba faktycznie nie mieszka już w miejscu zameldowania. Czasami okoliczność ta jest sporna, tzn. wnioskodawca wywodzi, że osoba, którą chce wymeldować z lokalu nie mieszka tam już od co najmniej 3 miesięcy, zaś osoba zameldowana twierdzi, że w tym lokalu nie mieszka np. od 1 miesiąca czasu. W takim wypadku w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie z lokalu prowadzone jest postępowanie dowodowe, w tym przesłuchiwani są świadkowie celem ustalenia, czy osoba, która ma zostać wymeldowana nie mieszka w mieszkaniu, a jeśli tak to od jak dawna.

Ustalenie w toku postępowania administracyjnego, że osoba zameldowana w lokalu nie przebywa tam od 3 miesięcy skutkuje wydaniem decyzji o jej wymeldowaniu z lokalu.

Autor: Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | 2 komentarzy

Jakie wnioski dowodowe złożyć w postępowaniu o eksmisję z mieszkania sprawcy przemocy w rodzinie ?

We wniosku o eksmisję z mieszkania sprawcy przemocy domowej należy wskazać wnioski dowodowe, czyli wnioski o przeprowadzenie przez Sąd dowodów, które potwierdzają fakt stosowania przez współdomownika przemocy.

Poniżej przedstawiam przykładowe wnioski dowodowe:

dowód z zeznań świadka

We wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka należy podać:

  • imię i nazwisko świadka

  • adres zamieszkania świadka(na ten adres Sąd wyśle wezwanie do stawiennictwa na rozprawie)

  • nr telefonu do świadka (umożliwi to Sądowi wezwanie świadka na rozprawę również telefonicznie, co może przyspieszyć rozpoznanie sprawy)

  • okoliczność, na jaką powołujemy świadka, a więc co świadek potwierdzi w zeznaniach przed Sądem

Dla przykładu wniosek ten powinien brzmieć następująco:

wnoszę o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka Jana Kowalskiego, zam. ul. Piękna 5, 00-000 Warszawa (nr tel. 597 053 659), na okoliczność agresywnego zachowania uczestnika postępowania Jana Malinowskiego w stosunku do wnioskodawczyni Joanny Malinowskiej polegającego na szarpaniu i popychaniu jej pod wpływem alkoholu

odpis wyroku lub  wyroków skazujących za przestępstwa z użyciem przemocy wobec wnioskodawcy

Jeżeli była prowadzona sprawa karna przeciwko sprawcy przemocy domowej, np. o znęcanie się, pobicie, groźby lub inne z użyciem przemocy  i zakończyła się ona skazaniem, należy we wniosku o eksmisję wskazać Sąd, który wydał wyrok, datę wydania oraz sygnaturę, a najlepiej dołączyć do wniosku odpis tego wyroku.

Co istotne, prawomocny wyrok skazujący w sprawie karnej o przestępstwo jest wiążący dla Sądu Cywilnego rozpoznającego sprawę o eksmisję z lokalu sprawcy przemocy domowej.

Tytułem przykładu wniosek ten należy sformułować następująco:

Wnoszę o dołączenie do akt sprawy i dopuszczenie dowodu z odpisu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 10.10.2010 r. w sprawie o sygn. II K 100/10 na okoliczność znęcania się Jana Malinowskiego nad wnioskodawczynią

dowód z dokumentu z obdukcji lekarskiej

Dla przykładu wniosek ten sformułuj następująco:

Wnoszę o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonego do wniosku dokumentu w postaci  przeprowadzonej w dniu 2.02.2012 r. obdukcji lekarskiej na okoliczność pobicia wnioskodawczyni przez Jana Malinowskiego

listy, sms-y, e- maile zawierające wyzwiska, groźby, wulgarne zwroty pod adresem wwnioskodawcy

Ten wniosek dowodowy należy sformułować następująco:

wnoszę o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci wydruków wiadomości e-mail przesłanych przez Jana Malinowskiego na adres e-mail wnioskodawczyni na okoliczność kierowania pod jej adresem gróźb i wyzwisk

nagrania wyzwisk, gróźb i innych agresywnych zachowań sprawcy przemocy domowej

Ten wniosek dowodowy sformułuj następująco:

wnoszę o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dołączonego do wniosku nagrania na płycie CD, na okoliczność kłótni wszczynanych przez Jana Malinowskiego i jego agresywnego zachowania wobec wnioskodawczyni

 Należy pamiętać, że wszystkie dowody należy wymienić na końcu wniosku o eksmisję jako załączniki do niego.

Co ważne, wnioski o przeprowadzenie przez Sąd dowodu można złożyć także na rozprawie. W praktyce jednak najlepiej wskazać je już we wniosku o eksmisję, gdyż wpłynie to na przyśpieszenie postępowania.

Autor: Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj