Przemoc domowa – poradnik prawny

Zgodnie z art.11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, osoba dotknięta przemocą może złożyć do Sądu Cywilnego wniosek o nakazanie sprawcy przemocy opuszczenia zajmowanego wspólnie mieszkania, jeżeli z powodu jego zachowania wspólne zamieszkiwanie w lokalu jest szczególnie uciążliwe.

W postępowaniu o eksmisję  sprawcy przemocy z mieszkania Sąd bada następujące okoliczności:

• czy wnioskodawca, czyli osoba dotknięta przemocą zamieszkuje ze sprawcą przemocy w jednym lokalu?

• czy wnioskodawca doświadcza przemocy ze strony uczestnika postępowania?

• czy zachowanie sprawcy przemocy czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym?

Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających eksmisję sprawcy przemocy z mieszkania spoczywa na wnioskodawcy, a więc osobie dotkniętej przemocą domową.

W tym celu kobieta doświadczająca przemocy posłużyć się takimi dowodami jak:

• zeznania świadków, np. sąsiadów czy policjantów którzy udzielali jej pomocy przy awanturze domowej

• dokumenty świadczące o nadużywaniu przez sprawcę przemocy alkoholu czy narkotyków

• zaświadczenia lekarskie potwierdzające doznane przez kobietę obrażenia ciała

Z chwilą skierowania przeciwko sprawcy przemocy domowej aktu oskarżenia sprawa trafia do Sądu.

Jeśli chcesz zachować prawa strony w postępowaniu sądowym powinnaś złożyć w Sądzie oświadczenie, że będziesz występowała w nim jako oskarżyciel posiłkowy. Najlepiej złóż je od razu po otrzymaniu zawiadomienia o przekazaniu sprawy z aktem oskarżenia do Sądu. Na złożenie tego oświadczenia masz czas do odczytania przez Prokuratora aktu oskarżenia na rozprawie głównej przed Sądem. Złożenie tego oświadczenia później jest nieskuteczne. Oświadczenie o wstąpieniu do sprawy w charakterze oskarżyciela posiłkowego możesz złożyć w dowolnej formie, np. w piśmie wysłanym do Sądu lub ustnie na pierwszej rozprawie głównej.

Gorąco namawiam Cię do złożenia oświadczenia o działaniu w postępowaniu sądowym jako oskarżyciel posiłkowy. Dzięki temu, jako strona postępowania sądowego jesteś uprawniona do:

• przeglądania akt sprawy

• sporządzania kserokopii dokumentów z akt sprawy

• składania wniosków dowodowych, czyli żądania przeprowadzenia przez Sąd czynności dowodowych, np. przesłuchania wskazanych przez Ciebie świadków

• zadawania pytań przesłuchiwanym przez Sąd świadkom i biegłym

• żądania zastosowania przez Sąd wobec oskarżonego – sprawcy przemocy środków zapobiegawczych, w tym tymczasowego aresztowania, nakazu opuszczenia mieszkania czy zakazu kontaktów

• zajęcia stanowiska co do ukarania sprawcy przemocy przez Sąd w mowie końcowej przed wydaniem wyroku

Jako oskarżyciel posiłkowy w postępowaniu sądowym mas również prawo do zaskarżania większości decyzji podjętych przez Sąd, a w szczególności:

• złożenia zażalenia na odmowę zastosowania przez Sąd wobec oskarżonego – sprawcę przemocy, środków zapobiegawczych, np. tymczasowego aresztowania czy nakazu opuszczenia mieszkania

• złożenia apelacji od błędnego wyroku Sądu, np. uniewinniającego sprawcę przemocy domowej

Z chwilą złożenia zawiadomienia o przestępstwie przemocy domowej stajesz się pokrzywdzoną – stroną postępowania przygotowawczego. 

Jako pokrzywdzona masz prawo do:

• składania wniosków dowodowych, w których żądasz przeprowadzenia czynności dowodowych, np. przesłuchania świadków, dokonania oględzin i opisu doznanych przez Ciebie obrażeń ciała, zgromadzenia dokumentacji medycznej

• uczestniczenia w czynnościach dowodowych przeprowadzanych na Twój wniosek

• przeglądania akt sprawy za zgodą Prokuratora

• sporządzania kserokopii dokumentów z akt sprawy za zgodą Prokuratora

• składania wniosków o zastosowanie przez Prokuratora wobec podejrzanego – sprawcy przemocy środków zapobiegawczych, w szczególności nakazania sprawcy przemocy opuszczenia mieszkania czy zakazania mu kontaktowania się z Tobą

• wystąpienia do Prokuratora o złożenie do Sądu wniosku o tymczasowe aresztowanie podejrzanego – sprawcy przemocy

• żądania wyznaczenia pełnomocnika – adwokata lub radcy prawnego z urzędu, jeśli nie stać Cię na wyznaczenie go z własnych pieniędzy

Jako pokrzywdzona masz prawo do zaskarżania niekorzystnych dla Ciebie decyzji Policjanta lub Prokuratora prowadzącego dochodzenie:

• postanowienia Prokuratora o odmowie zastosowania wobec podejrzanego – sprawcy przemocy środków zapobiegawczych, np. nakazu opuszczenia mieszkania czy zakazu kontaktowania się z Tobą

• postanowienia Prokuratora o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie przemocy domowej

• postanowienia Prokuratora o umorzeniu dochodzenia w sprawie przemocy domowej

Dla kobiety dotkniętej przemocą domową najważniejsze jest jak najszybsze pozbycie się agresywnego męża, partnera lub rodzica z mieszkania.

Tylko usunięcie sprawcy przemocy ze wspólnego mieszkania gwarantuje kobiecie i jej dzieciom bezpieczeństwo oraz chroni ich przez dalszą przemocą z jego strony.

W interesie kobiety dotkniętej przemocą domową leży jak najszybsze przedstawienie sprawcy przemocy zarzutu popełnienia przestępstwa. Z tą chwilą sprawca przemocy staje się podejrzanym w sprawie karnej. Wiążą się z tym następujące konsekwencje:

• od momentu przedstawienia sprawcy przemocy zarzutu popełnienia przestępstwa Prokurator lub Sąd może zastosować wobec niego środki zapobiegawcze, tj. tymczasowe aresztowanie, nakaz opuszczenia mieszkania czy zakaz kontaktowania się z ofiarą przemocy

• po przedstawienia zarzutu popełnienia przestępstwa sprawca przemocy, który grozi pokrzywdzonej by zmusić ją do wycofania złożonych przez nią zeznań powinien zostać tymczasowo aresztowany

Aby doprowadzić do szybkiego postawienia sprawcy przemocy domowej zarzutu popełnienia przestępstwa posłuchaj kilku rad:

• złóż zawiadomienie o przemocy domowej ustnie na Policji. Dzięki temu od razu zostaniesz przesłuchana w charakterze świadka tego przestępstwa

• w zawiadomieniu o przestępstwie oraz w trakcie przesłuchania w charakterze świadka wskaż jakie czynności dowodowe powinna przeprowadzić Policja. 

  wskazując świadków podaj ich imiona nazwiska, adresy zamieszkania oraz telefony kontaktowe. Dzięki temu Policjant prowadzący dochodzenie wezwie wskazanych przez Ciebie świadków telefonicznie, co znacznie przyspieszy postępowanie karne

  jeśli jesteś w posiadaniu dokumentów z opisem doznanych obrażeń ciała, złóż je na Policji podczas przesłuchania w charakterze świadka. Jeżeli zostałaś pobita, od razu zgłoś się na Policję z żądaniem opisania sadów pobicia oraz ich sfotografowania

• w zawiadomieniu o przestępstwie oraz w trakcie przesłuchania zażądaj natychmiastowej ochrony poprzez tymczasowe aresztowanie lub usunięcie z mieszkania sprawcy przemocy. 

  Wskaż na niebezpieczeństwo dla Twojego życia lub zdrowia ze strony sprawcy przemocy w razie bezczynności Policji.

Przed złożeniem na Policji zawiadomienia o przemocy domowej zastanów się nad dowodami, które potwierdzą, że Twój mąż, konkubent, rodzic czy dziecko stosuje wobec Ciebie przemoc.

Tymi dowodami mogą być:

• świadkowie, a więc osoby które widziały lub słyszały jak Twój mąż lub konkubent używa wobec Ciebie przemocy lub osoby, które widziały na Twoim ciele ślady pobicia

• nagrania zachowania sprawcy przemocy, np. jego głosu z wyzwiskami lub groźbami pod Twoim adresem

• ślady pobicia opisane w protokole oględzin ciała sporządzonym przez Policjanta lub w dokumentacji medycznej z udzielenia Ci pomocy medycznej

A oto kilka, rad jak wskazać te dowody w zawiadomieniu o przestępstwie przemocy domowej:

• wskazując jako dowód świadków przemocy domowej podaj ich imiona, nazwiska oraz adres zamieszkania, a w miarę możliwości także telefon kontaktowy. Dzięki temu zostaną szybciej przesłuchani

• wskazując jako dowód nagranie, np. głosu sprawcy przemocy zachowaj oryginalny nośnik z zapisem nagrania oraz urządzenie nagrywające. Dla przykładu, gdy nagrałaś wyzwiska męża za pomocą telefonu komórkowego, wówczas wyjmij z telefonu i zachowaj kartę pamięci z zapisem nagrania oraz sam telefon. Umożliwi to potwierdzenie autentyczności nagrania

• wskazując jako dowód dokumentację medyczną z opisem doznanych przez Ciebie obrażeń ciała złóż ją w trakcie przesłuchania w charakterze świadka. Gdy nie masz całej dokumentacji medycznej zażądaj od Policjanta jej dołączenia do akt sprawy wskazując placówkę medyczną w której się znajduje

Po złożeniu na Policji lub w Prokuraturze zawiadomienia o przemocy domowej  ze strony męża, konkubenta, rodzica lub dziecka, zostaniesz przesłuchana w charakterze świadka tego przestępstwa.

• jeżeli złożysz zawiadomienie o przestępstwie ustnie na Policji, wówczas zostaniesz przesłuchana jako świadek od razu po złożeniu zawiadomienia. Policjant zaprotokołuje złożone przez Ciebie zawiadomienie o przestępstwie i od razu przystąpi do przesłuchania Cię w charakterze świadka

• jeżeli złożysz zawiadomienie o przemocy domowej pisemnie, wówczas po kilku – kilkunastu dniach otrzymasz wezwanie do stawiennictwa na Policji i wtedy zostaniesz przesłuchana jako świadek

Przesłuchanie w charakterze świadka kobiety, która zawiadomiła o przemocy domowej jest pierwszą czynnością dowodową jaką przeprowadza Policja, a jednocześnie najważniejszym dowodem w postępowaniu karnym przeciwko sprawcy przemocy.

Dlatego przed złożeniem zeznań na Policji powinnaś przygotować się do czekającego Cię przesłuchania. 

W tym celu przypomnij sobie:

• od kiedy Twój mąż, konkubent czy partner stosuje wobec Ciebie przemoc? Nie chodzi tu o podanie dokładnej daty, ale co najmniej miesiąca i roku, od którego doświadczasz przemocy

• jak wygląda przemoc, której doświadczasz w domu? Chodzi tu o opisanie Policjantowi, czy jesteś wyzywana, jeśli tak to jakimi słowami, czy jesteś upokarzana, jeśli tak to w jaki sposób, czy jesteś bita, jeśli tak to czy jesteś kopana, bita pięściami, czy mąż lub konkubent Ci grozi, jeśli tak to w jaki sposób, czy grozi Ci pobiciem, zabiciem, wyrzuceniem z domu

• czy tylko Ty doświadczasz w domu przemocy, czy również Twoje dzieci są ofiarami przemocy domowej?

• co jest przyczyną przemocy ze strony męża czy konkubenta? Czy jest nim, np. wybuchowy charakter męża, czy może jego alkoholizm, jeśli tak to czy mąż chodzi na terapię dla osób uzależnionych od alkoholu

• czy obawiasz się o własne życie lub zdrowie, lub o życie lub zdrowie Twoich dzieci?

• czy zdarzyło się byś po pobiciu przez męża lub konkubenta potrzebowała pomocy lekarskiej, jeśli tak to u którego lekarza byłaś, czy jesteś posiadaniu dokumentacji medycznej, np. obdukcji lekarskich?

• czy potrafisz wskazać osoby, które były świadkami przemocy ze strony męża czy konkubenta? Mogą to być osoby, które były naocznymi świadkami przemocy wobec Ciebie. Mogą to być również osoby, które widziały na twoim ciele ślady po pobiciu lub osoby, którym opowiedziałaś o przemocy w domu

• czy znasz imiona i nazwiska oraz adresy osób, które były świadkami stosowanej wobec Ciebie przemocy?

Na zakończenie kilka rad w związku z czekającym Cię przesłuchaniem w charakterze pokrzywdzonej – świadka przemocy domowej:

• nie obawiaj się – Twój mąż lub konkubent nie będzie uczestniczył w tym przesłuchaniu. Na tym etapie postępowania sprawca przemocy nie zostanie nawet zawiadomiony o Twoim przesłuchaniu

• nie podpisuj protokołu przesłuchania w charakterze świadka bez jego wcześniejszego przeczytania. Powiedz Policjantowi by odczytał Twoje zeznania lub sama je przeczytaj, dopiero potem je podpisz

• jeżeli czytając protokół przesłuchania zauważysz w nim błędy, od razu je sprostuj podczas tego samego przesłuchania – przed podpisaniem protokołu

• jeżeli po powrocie do domu przypomnisz sobie coś ważnego o czym zapomniałaś powiedzieć w trakcie przesłuchania wówczas złóż uzupełniające zeznania

• jeżeli po przesłuchaniu Cię w charakterze świadka twój mąż lub konkubent ponownie użyje wobec Ciebie przemocy to zgłoś się na Policję i złóż na ten temat uzupełniające zeznania.

Często zdarza się, że lokal w którym zamieszkuje kobieta dotknięta przemocą należy do jej męża, konkubenta czy rodziców stosujących wobec niej przemoc.

Chodzi tu najczęściej o sytuację, w której właścicielem lub najemcą lokalu jest sprawca przemocy domowej. Jest to powód, dla którego wiele kobiet dotkniętych przemocą nie występują do Sądu z wnioskiem o eksmisję sprawcy przemocy – błędnie zakładają, że w tej sytuacji nie mają szans na usunięcie z mieszkania sprawcy przemocy.

Dobra wiadomość dla kobiet dotkniętych przemocą domową jest taka, że tytuł prawny do lokalu nie ma znaczenia w postępowaniu cywilnym o eksmisję z mieszkania sprawcy przemocy.

W postępowaniu o eksmisję z mieszkania sprawcy przemocy Sąd nie bada do kogo należy lokal.

Sąd może nakazać sprawcy przemocy opuszczenie lokalu stanowiącego jego wyłączną własność. To samo dotyczy prawa najmu i innych tytułów prawnych do lokalu.

W postępowaniu o eksmisję sprawcy przemocy z mieszkania Sąd bada jedynie czy kobieta dotknięta przemocą domową zamieszkuje wspólnie, a więc w jednym lokalu ze sprawcą przemocy.

Wiele kobiet dotkniętych przemocą domową wyprowadza się z mieszkania zajmowanego ze sprawcą przemocy z obawy o własne życie lub zdrowie. Skutkiem tego w czasie złożenia wniosku o eksmisję z mieszkania sprawcy przemocy nie zamieszkuje już z nim w jednym lokalu. W tym jednak szczególnym przypadku, gdy zachowanie sprawcy przemocy zmusiło kobietę do ucieczki z mieszkania Sąd nie może odmówić kobiecie ochrony prawnej i oddalić jej wniosek o eksmisje sprawcy przemocy z mieszkania.

Możliwość eksmisji z mieszkania sprawcy przemocy domowej wprowadziła ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie w art.11a.

Zgodnie z tym przepisem osoba dotknięta przemocą domową może złożyć do Sądu Cywilnego wniosek o nakazanie sprawcy przemocy opuszczenia zajmowanego wspólnie mieszkania jeżeli z powodu jego zachowania wspólne zamieszkiwanie w lokalu jest szczególnie uciążliwe.

Osobą uprawnioną do złożenia wniosku o nakazanie opuszczenia mieszkania przez agresywnego męża czy partnera jest osoba dotknięta przemocą zamieszkująca ze sprawca przemocy w jednym lokalu.

Osoba dotknięta przemocą może żądać nakazania sprawcy przemocy przez Sąd opuszczenia mieszkania pod warunkiem wspólnego zamieszkiwania w jednym lokalu ze sprawą przemocy.

Warunek wspólnego zamieszkiwania w jednym lokalu przez sprawcę przemocy i jego ofiarę powinien być spełniony w dacie złożenia wniosku o eksmisję sprawcy przemocy oraz w dacie wydania przez Sąd orzeczenia.

Jeżeli jednak kobieta dotknięta przemocą w obawie o własne życie lub zdrowie wyprowadzi się z mieszkania zajmowanego ze sprawcą przemocy, to mimo to, w mojej ocenie, warunek wspólnego zamieszkiwania jest nadal spełniony. W takiej sytuacji Sąd nie może odmówić ochrony kobiecie dotkniętej przemocą domową, zmuszoną do wyprowadzenia się z mieszkania i oddalić z tego powodu jej wniosek o eksmisję z mieszkania sprawcy przemocy.

Nie ma znaczenia do kogo należy lokal zajmowany przez sprawcę przemocy i jego ofiarę.

Oznacza to, ze Sąd w postępowaniu o eksmisję sprawcy przemocy z mieszkania nie bada komu przysługuje do tego mieszkania prawo własności, prawo najmu czy inny tytuł prawny do lokalu.

W poprzednim artykule „Jak usunąć z mieszkania agresywnego męża, partnera, rodziców lub dzieci?” napisałem, że jest to możliwe zarówno w postępowaniu karnym jak i w postępowaniu cywilnym.

W tym artykule postaram się poradzić Ci, którą z tych dróg postępowania wybrać.

Dla kobiety dotkniętej przemocą domową najważniejsze jest jak najszybsze pozbycie się z domu agresywnego męża lub partnera w celu uchronienia siebie oraz dzieci przed dalszą przemocą z jego strony.

Z tego punktu widzenia:

• postępowanie karne jest skuteczniejsze w łatwych do udowodnienia przypadkach przemocy domowej, a więc w przypadkach przemocy fizycznej potwierdzonej zeznaniami świadków oraz dokumentacja medyczną

• postępowanie cywilne jest skuteczniejsze w przypadkach trudnych do udowodnienia, w więc przy przemocy psychicznej, polegającej na znieważaniu, upokarzaniu kobiety, gdy nie ma ewidentnych dowodów potwierdzających przemoc.

Wybór procedury karnej lub cywilnej może zależeć także od Twojego stosunku do sprawcy przemocy.

Jeżeli chcesz uniknąć skazania męża, konkubenta czy rodzica za przestępstwo, wówczas powinnaś wybrać postępowanie cywilne, jako środek do usunięcia z domu sprawcy przemocy.