Instytucje, w których ofiara przemocy może uzyskać pomoc. Organizacje pozarządowe, telefony informacyjno-interwencyjne oraz zaufania, specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie.

Celem niniejszego artykułu jest opisanie kolejnych instytucji, w których ofiara przemocy może uzyskać pomocy:

  • Organizacji pozarządowych

  • Telefonów informacyjno-interwencyjnych oraz zaufania

  • Specjalistycznych ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie

Organizacje pozarządowe

Listę organizacji oraz instytucji pozarządowych z terenu całej Polski możesz znaleźć w wyszukiwarce, znajdującej się na stronie: http://www.porozumienie.niebieskalinia.pl/.

Pomoc, jaką ofiara przemocy w rodzinie może uzyskać będzie polegać przede wszystkim na pomocy psychologicznej, materialnej i prawnej.

Ogólnopolskie Porozumienie Osób, Organizacji i Instytucji Pomagających Ofiarom Przemocy „Niebieska Linia” skupia osoby i instytucje, które popierają program przeciwdziałania pomocy w rodzinie. Liczba instytucji należących do Porozumienia „Niebieska Linia” wynosi 1198 na terenie całej Polski.

W organizacjach pozarządowych świadczących pomoc dla ofiar przemocy możesz uzyskać informacje na temat pomocy dla ofiar przemocy. W zależności od rodzaju organizacji świadczy ona pomoc w różnych formach, np.: poprzez telefony zaufania, ośrodki pomocy, schroniska czy hostele. Działanie takich organizacji jest dla ofiary przemocy w rodzinie bezpłatne.

Telefony informacyjno-interwencyjne oraz zaufania

Jeżeli jesteś ofiarą przemocy w rodzinie, warto zadzwonić pod numer telefonu, gdzie udzielają wsparcia psychologicznego oraz porady prawnej. Jest to jeden z najprostszych sposobów uzyskania pomocy przez ofiarę przemocy w rodzinie.

Poniżej zamieszczono przykładowe telefony zaufania.

  • Telefon interwencyjny uruchomiony przez Fundację Centrum Praw Kobiet, nr tel. 600 070717

  • Policyjny Telefon Zaufania ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie, nr tel. 800 120 226

  • Ogólnopolski telefon dla ofiar przemocy rodzinie „Niebieska Linia” nr tel. 801 120 002

  • Telefoniczna bezpłatna porada prawna nr tel. 22 666 28 50

  • Kryzysowy Telefon Zaufania nr tel. 116123

Specjalistyczne ośrodki wparcia dla ofiar przemocy w rodzinie

Ofiara przemocy w rodzinie może uzyskać także wsparcia w specjalistycznych ośrodkach wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie.

Jeżeli jesteś ofiarą przemocy w rodzinie i nie masz dokąd się udać, możesz zamieszkać w okresie do 3 miesięcy w wyżej wymienionym ośrodku. Warto zapamiętać, że do takiego ośrodka nie potrzebujesz skierowania. Działają one na podobnej zasadzie jak Domy Samotnej Matki, z tą różnicą, że dostępne one są dla wszystkich osób doświadczających przemocy w rodzinie, nie tylko dla opiekunów małoletnich dzieci.

Zakres zadań pomocowych udzielanych ofierze przemocy jest określony w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 lutego 2011 r. w sprawie standardu podstawowych usług świadczonych przez specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie, kwalifikacji osób zatrudnionych w tych ośrodkach, szczegółowych kierunków prowadzenia oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie oraz kwalifikacji osób prowadzących oddziaływania korekcyjno-edukacyjne.

Zgodnie z rozporządzeniem, specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie mają obowiązek zapewnić pomoc:

1) w zakresie interwencyjnym:

a) zapewnienie schronienia ofierze przemocy w rodzinie oraz dzieciom pozostającym pod jej opieką, bez skierowania i bez względu na dochód, przez okres do trzech miesięcy z możliwością przedłużenia w przypadkach uzasadnionych sytuacją ofiary przemocy w rodzinie;

b) ochronę ofiary przemocy w rodzinie przed osobą stosującą przemoc w rodzinie;

c) udzielanie natychmiastowej pomocy psychologicznej i prawnej oraz zorganizowanie niezwłocznie dostępu do pomocy medycznej w przypadku, gdy wymaga tego stan zdrowia ofiary przemocy w rodzinie;

d) rozpoznanie sytuacji ofiary przemocy w rodzinie i ocena ryzyka w zakresie zagrożenia bezpieczeństwa ofiary lub jej dzieci pozostających pod jej opieką, a także udzielenie innej pomocy.

2) w zakresie terapeutyczno-wspomagającym:

a) diagnozowanie problemu przemocy w rodzinie,

b) opracowanie indywidualnego planu pomocy ofierze przemocy w rodzinie uwzględniającego: potrzeby, cele, metody i czas pomocy,

c) udzielanie poradnictwa: — medycznego, — psychologicznego, — prawnego, — socjalnego,

d) prowadzenie grup wsparcia lub grup terapeutycznych dla ofiar przemocy w rodzinie,

e) prowadzenie terapii indywidualnej ukierunkowanej na wsparcie ofiary przemocy w rodzinie oraz nabycie umiejętności ochrony przed osobą stosującą przemoc w rodzinie,

f) zapewnienie dostępu do pomocy medycznej,

g) ocenę sytuacji dzieci na podstawie przeprowadzonego w tej rodzinie rodzinnego wywiadu środowiskowego i udzielanie im wsparcia lub pomocy psychologicznej oraz specjalistycznej pomocy socjoterapeutycznej i terapeutycznej,

h) udzielanie konsultacji wychowawczych;

3) w zakresie potrzeb bytowych zapewnienie:

a) całodobowego okresowego pobytu dla nie więcej niż trzydziestu osób, z zastrzeżeniem, że liczba ta może ulec zwiększeniu, zależnie od możliwości lokalowych specjalistycznego ośrodka wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie oraz po uzyskaniu zgody organu prowadzącego,

b) pomieszczeń do spania przeznaczonych maksymalnie dla pięciu osób, z uwzględnieniem sytuacji rodzinnej ofiary przemocy w rodzinie,

c) wspólnego pomieszczenia do pobytu dziennego z miejscem zabaw dla dzieci i miejsca do nauki,

d) ogólnodostępnych łazienek, wyposażonych w sposób umożliwiający korzystanie zarówno przez osoby dorosłe, jak i dzieci, odpowiednio jedna łazienka na pięć osób,

e) miejsca do prania i suszenia,

f) ogólnodostępnej kuchni,

g) wyżywienia, odzieży i obuwia,

h) środków higieny osobistej i środków czystości.

Adresy specjalistycznych ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy na terenie całej Polski znajdziemy pod adresem:

http://www.mpips.gov.pl/userfiles/File/Przemoc%20w%20rodzinie/przemoc_osrodki_090209.pdf

Specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie zapewniają ofierze przemocy schronienie, w sytuacji w której nie ma dokąd się udać, a działania sprawcy przemocy zagrażają jej życiu i zdrowiu. W ośrodkach takich będziesz chroniony przed sprawcą przemocy, zapewnią ci pomoc psychologiczną, prawną, medyczną. Jest to chwilowe rozwiązanie, do czasu np. orzeczenia eksmisji osoby stosującej przemoc ze wspólnie zajmowanego mieszkania.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ada Biniewicz-Nowak

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Instytucje, w których ofiara przemocy może uzyskać pomoc. Gminna Komisja rozwiązywania problemów alkoholowych oraz Zespół Interdyscyplinarny ds. przemocy w rodzinie.

Celem niniejszego artykułu jest opisanie kolejnych instytucji, w których ofiara przemocy może uzyskać pomocy:

  • Gminnej Komisji rozwiązywania problemów alkoholowych

  • Zespołu Interdyscyplinarnego.

Gminna Komisja rozwiązywania problemów alkoholowych

Gdy sprawca przemocy w rodzinie jest uzależniony od alkoholu możesz szukać pomocy w Gminnej Komisji rozwiązywania pomocy alkoholowych. Możesz tam złożyć podanie o objęcie sprawcy przemocy działaniami Gminnej Komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, opisując sytuację w rodzinie.

Komisja wezwie sprawcę przemocy na tzw. rozmowę ostrzegawczą, poinformuje o konsekwencjach stosowania przemocy i zobowiąże do podjęcia terapii odwykowej pod rygorem skierowania sprawy do Sądu Rodzinnego.

Jeżeli osoba ta nie zdecyduje się na leczenie, bądź też powiadomisz Komisję, że pomimo podjęcia leczenia osoba będąca sprawcą przemocy nadal nadużywa alkoholu, Komisja ma uprawnienia do skierowania sprawy do Sądu Rodzinnego, który może zobowiązać osobę uzależnioną od alkoholu do leczenia odwykowego poprzez leczenie stacjonarne bądź stacjonarne oraz może powołać kuratora sądowego czuwającego nad wykonaniem zobowiązania.

Postanowienie Sądu o zobowiązaniu do leczenia odwykowego w formie pisemnej otrzymuje osoba uzależniona i placówka odwykowa, w której ma się odbyć leczenie. Jeżeli jest to pierwsze zobowiązanie do leczenia, Sąd zazwyczaj kieruje daną osobę na leczenie w warunkach ambulatoryjnych lub do przychodni. Jeżeli leczenie nie przebiega w sposób prawidłowy, placówka przesyła do sądu wniosek o zmianę trybu leczenia na stacjonarne lub na leczenie szpitalne.

Komisja może także, w razie podejrzenia popełnienia przestępstwa m.in. przestępstwa znęcania, powiadomić Prokuraturę.

Zespół interdyscyplinarny ds. przemocy w rodzinie

Zespół interdyscyplinarny jest grupą specjalistów, powołanych przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Celem zespołu interdyscyplinarnego jest efektywna współpraca instytucji i organizacji na rzecz zapobiegania i zwalczania przemocy w rodzinie.

Pomoc, jaką ofiara przemocy w rodzinie może uzyskać od Zespołu Interdyscyplinarnego polegać będzie przede wszystkim na opracowywaniu planu pomocy w rodzinie.

Zgodnie z art. 9a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie z dnia 29 lipca 2005 r. w skład zespołu interdyscyplinarnego wchodzą kuratorzy sądowi oraz przedstawiciele:

  • jednostek organizacyjnych pomocy społecznej;

  • gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych;

  • Policji;

  • oświaty;

  • ochrony zdrowia;

  • organizacji pozarządowych.

Zadaniem zespołu interdyscyplinarnego jest:

    • diagnozowanie problemu przemocy w rodzinie;

    • podejmowanie działań w środowisku zagrożonym przemocą w rodzinie mających na celu przeciwdziałanie temu zjawisku;

    • inicjowanie interwencji w środowisku dotkniętym przemocą w rodzinie;

    • rozpowszechnianie informacji o instytucjach, osobach i możliwościach udzielenia pomocy w środowisku lokalnym;

    • inicjowanie działań w stosunku do osób stosujących przemoc w rodzinie.

Zespół interdyscyplinarny ds. przemocy w rodzinie tworzy tzw. grupy robocze, zajmujące się indywidualnymi przypadkami. Zgodnie z art. 9b ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie z dnia 29 lipca 2009 roku grupy robocze zespół interdyscyplinarnych mają za zadanie:

  • opracowanie i realizacja planu pomocy w indywidualnych przypadkach wystąpienia przemocy w rodzinie;

  • monitorowanie sytuacji rodzin, w których dochodzi do przemocy oraz rodzin zagrożonych wystąpieniem przemocy;

  • dokumentowanie działań podejmowanych wobec rodzin, w których dochodzi do przemocy oraz efektów tych działań.

Należy podkreślić, że członkowie zespołu interdyscyplinarnego oraz grup roboczych są zobowiązani do zachowania poufności wszystkich danych i informacji podanych im przez rodzinę, w której dochodzi do przemocy w rodzinie. Oznacza to, że są oni zobowiązaniu utrzymać w tajemnicy wszystkie dane i informacje, które ofiara przemocy im podała.

Zgłoszenie rodziny, w której dochodzi do przemocy domowej do Zespołu Interdyscyplinarnego następuje poprzez powiadomienie Zespołu Interdyscyplinarnego przez przedstawicieli takich instytucji, jak Policja, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Gminna Komisja rozwiązywania problemów alkoholowych, Niepubliczny zakład opieki zdrowotnej, Rzecznik Praw Obywatelskich, Sąd, Kurator czy przez Organizację Pozarządową. Chcąc objąć swoją rodzinę lub siebie pomocą ze strony Zespołu Interdyscyplinarnego musisz powiadomić o takiej potrzebie przedstawiciela jakiejkolwiek z wyżej wymienionych instytucji.

Podsumowując, objęcie rodziny, w której występuje dochodzi do przemocy domowej, pomocą Zespołu Interdyscyplinarnego (a raczej jej grup roboczych) zapewni takiej rodzinie kompleksową pomoc na wielu płaszczyznach np. wsparcie psychologiczne, wsparcie prawne, wsparcie pedagogiczne.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ada Biniewicz-Nowak

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Instytucje, w których ofiara przemocy może uzyskać pomoc: Policja, Służba Zdrowia oraz Pomoc Społeczna

Celem niniejszego artykułu jest opisanie trzech instytucji w których ofiara przemocy może uzyskać pomoc: Policji, Służby Zdrowia oraz Pomocy Społecznej.

Policja

Policja jest instytucją, o której pomocy ofiara przemocy w rodzinie najczęściej myśli. Jest instytucją posiadającą największe uprawnienia:

  1. Funkcjonariusze Policji mogą podjąć interwencję, celem uchylenia zagrożenia dla życia, zdrowia osoby pokrzywdzonej i zatrzymanie sprawcy przemocy. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. I pkt. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, policjanci mają prawo zatrzymywania osób stwarzających w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia. Jeżeli sprawca przemocy stwarza zagrożenie w stosunku do Ciebie lub dla innych członków rodziny ZAWSZE domagaj się jego zatrzymania.

  2. Funkcjonariusze Policji mogą zabezpieczyć dowody przemocy na potrzeby postępowania karne np.: mogą wykonać zdjęcia obrażeń ciała osoby pokrzywdzonej przemocą w rodzinie

  3. Funkcjonariusze Policji mogą przyjmować zawiadomienia o przestępstwie. Jeżeli chcesz wszcząć postępowanie karne wobec sprawcy przemocy, masz prawo złożyć u funkcjonariusza Policji zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Przestępstwo znęcania się jest przestępstwem ściganym z urzędu, a wiec poza zawiadomieniem o wszczęciu przestępstwa nie musisz dokonywać dalszych kroków Policja ma także uprawnienia do wszczęcia postępowania karnego, przeprowadzania dowodów przed skierowaniem aktu oskarżenia do sądu. Policjanci mogą być także świadkami w postępowaniu, a dokumentacja sporządzona podczas interwencji (np. notatki służbowe) może być dowodem w sprawie karnej.

  1. Funkcjonariusz Policji może także założyć „Niebieską Kartę”, której procedurę opisano w artykule Procedura założenia „Niebieskiej Karty”

Służba Zdrowia

Formy pomocy świadczonej przez służbę zdrowia dla osób będących ofiarą przemocy domowej opisano w artykule Obdukcja. Czym jest  i jaki lekarz może jej dokonać?

Poza udzieleniem pomocy lekarskiej w przypadku doznania przez ofiarę przemocy obrażeń ciała, pomoc świadczona przez Służbę Zdrowia polegać będzie także na dostarczeniu dowodów potrzebnych do udowodnienia sprawcy przemocy przestępstwa – przede wszystkim darmowe zaświadczenie lekarskie, dokumentujące doznane przez Ciebie obrażenia fizyczne oraz obdukcja. Warto pamiętać, że otrzymania darmowego zaświadczenia lekarskiego możesz domagać się od każdego lekarza.

Pomoc społeczna

Zgodnie z art. 7 pkt. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej pomoc społeczna udzielana jest w szczególności osobom i rodzinom z powodu przemocy w rodzinie. Pomoc ta jest realizowana przede wszystkim poprzez placówki miejskich ośrodków pomocy społecznej, tzw. MOPS-ów.

Pomoc dla ofiary przemocy polegać będzie przede wszystkim na pobycie w „domu samotnej matki” oraz pomocy psychologicznej, prawnej oraz finansowej.

Art. 47 wspomnianej wyżej ustawy stanowi, że matki z małoletnimi dziećmi oraz kobiety w ciąży dotknięte przemocą lub znajdujące się w innej sytuacji kryzysowej mogą w ramach interwencji kryzysowej znaleźć schronienie i wsparcie w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. Do tych domów mogą być również przyjmowani ojcowie z małoletnimi dziećmi albo inne osoby sprawujące opiekę prawną nad dziećmi. Pragnąc uzyskać miejsce w tzw. „domu samotnej matki”, musisz złożyć stosowny wniosek w ośrodku pomocy społecznej właściwym ze względu na miejsce twojego zamieszkania. Podstawą do skierowania do domu samotnej matki jest:

  • Twój wniosek o skierowanie;

  • Rodzinny wywiad środowiskowy;

  • Zaświadczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do umieszczenia w domu;

  • Skrócony odpis aktu urodzenia lub książeczka zdrowia dziecka;

  • Orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności;

  • Opinia ośrodka zawierająca uzasadnienie pobytu w domu.

Procedura ta może zostać pominięta w przypadku sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa lub zdrowia osoby ubiegającej się o skierowanie do domu (a więc także w przypadku przemocy w domu), a więc przede wszystkim pominięcie procedury będzie dotyczyć ofiary przemocy. W takiej sytuacji przyjmuje się do domu także bez skierowania, na wniosek osoby lub ośrodka pomocy społecznej.

Okres pobytu w tzw. „domu samotnej matki” nie może być dłuższy niż rok. Okres ten może być przedłużony w dwóch przypadkach:

  • W przypadku kontynuowania nauki, zdobywania kwalifikacji, zdarzeń losowych lub z innych uzasadnionych powodów

  • W przypadku małoletniej matki lub ojca, którzy nie mają możliwości powrotu do rodziny lub rozpoczęcia samodzielnego życia, okres może być przedłużony do momentu realizacji procesu usamodzielnienia.

Poza skierowaniem do tzw. „domu samotnej matki” w ośrodkach pomocy społecznej ofiara przemocy może uzyskać także inne formy pomocy. Ośrodki pomocy społecznej mogą:

  • Przeprowadzić wywiad środowiskowy i plan pomocy rodzinie, a także monitorować efekty podjętych przez rodzinę działań;

  • Udzielać informacji o świadczeniach, które Ci przysługują;

  • Udzielać wsparcia psychologicznego, porad prawnych;

  • Udzielać pomocy finansowej (zasiłki stałe, okresowe, celowe), rzeczowej (przekazanie odzieży, żywności i innych przedmiotów), zasiłków i pożyczek na usamodzielnienie się ofiary przemocy;

  • W przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa ośrodki pomocy społecznej powiadamiają organy ścigania;

  • Zwrócić się do Policji o podjęcie tzw. działań prewencyjnych wobec sprawcy przemocy.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ada Biniewicz-Nowak

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Instytucje, w których ofiara przemocy może uzyskać pomoc

Doświadczanie przemocy domowej – bicia, poniżania, obrażania, grożenia, jest bardzo złożonym problemem. Ofiara przemocy często nie zdaje sobie sprawy, że istnieje szereg instytucji w których może uzyskać pomoc. Kiedy jesteś ofiarą przemocy, wskazana jest pomoc z zewnątrz, aby wesprzeć Cię na ścieżce wychodzenia z przemocy. Bez uzyskania pomocy proces wychodzenia z przemocy rodzinie będzie o znacznie bardziej utrudniony.

W związku z powyższym niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie instytucji, w których ofiara przemocy może uzyskać pomoc. W sytuacji, w której doświadczasz przemocy warto abyś skorzystał/skorzystała z jednej z poniższych instytucji, abyś mógł/mogła podjąć działania ochronne, które uniemożliwią sprawcy kontynuowanie przemocy.

Instytucjami tymi są:

  1. Policja;

  2. Służba zdrowia;

  3. Pomoc społeczna;

  4. Gminna Komisja rozwiązywania problemów alkoholowych;

  5. Zespół interdyscyplinarny ds. przemocy w rodzinie;

  6. Organizacje pozarządowe;

  7. Telefony informacyjno – interwencyjne oraz zaufania;

  8. Specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie.

Każda z tych instytucji świadczy różne rodzaje pomocy, w zależności od tego, czego oczekuje ofiara przemocy – czy chce wszcząć postępowania karne wobec sprawcy przemocy czy też po prostu potrzebuje z kimś porozmawiać.

Jeżeli chcesz wszcząć postępowanie karne przeciwko sprawcy przemocy, zgłoś się na Policję oraz do Służby Zdrowia.

Jeżeli boisz się sprawcy przemocy – udaj się do Pomocy Społecznej, celem uzyskania skierowania do Domu Samotnej Matki lub udaj się do Specjalistycznych ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie.

Jeżeli chcesz z kimś porozmawiać, potrzebujesz pomocy psychologicznej – zadzwoń do telefony zaufania bądź do organizacji pozarządowych.

Jeżeli sprawca przemocy jest uzależniony od alkoholu – udaj się do Gminnej Komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.

Jeżeli nie chcesz wszczynać postępowania karnego wobec sprawcy przemocy i chcesz rozwiązać problem, podjąć jakieś działania – potrzebujesz pomocy Zespołu Interdyscyplinarnego.

Zdajemy sobie sprawę, że nie wszystkie Instytucje działają idealnie, w niektórych możesz natrafić na osoby, które tej pomocy ci nie udzielą lub udzielą w niewystarczający sposób.

W kolejnych artykułach zostaną opisane szczegółowe poszczególne instytucje oraz pomoc, jaką może uzyskać w nich ofiara przemocy.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ada Biniewicz-Nowak

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem

W art. 207 § 1 k.k. spenalizowano znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą, pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności lub też nad osobą małoletnią czy osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny.

Art. 207 § 2 k.k. określa kwalifikowaną postać znęcania się – znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem. Zagrożony on jest surowszym wymiarem kary – od 1 roku do 10 lat. Należy wskazać, że każde znęcanie wiąże się z pewnym okrucieństwem, jednakże art. 207 § 2 k.k., mówiąc o „szczególnym okrucieństwem” dotyczy przypadków, w którym działania sprawcy przemocy jest wyjątkowo, niewyobrażalnie brutalne.

Pojęcie znęcania się ze szczególnym okrucieństwem jest ocenne, nieostre, dlatego też należy analizować je na tle konkretnego stanu faktycznego. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicachz 23 grudnia 2009 r., II KA 369/09, badając czy zachowanie sprawcy przemocy było znęcaniem się ze szczególnym okrucieństwem „(…) w każdej konkretnej sprawie należy analizować rodzaj i sposób działania sprawcy znęcania.

Zazwyczaj mówiąc o działaniu ze szczególnym okrucieństwem mamy na myśli działanie wyjątkowo nieludzkie. Co ważne znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem nie dotyczy tylko odczuć fizycznych ofiary przemocy, ale także jej odczuć psychicznych.

Do zakwalifikowania zachowania sprawcy jako dokonanego „ze szczególnym okrucieństwem” konieczne jest:

  1. Wyjątkowo okrutny sposób lub w wyjątkowo okrutne okoliczności działania sprawcy;

  2. Używanie przez sprawcę przemocy wobec swojej ofiary niewspółmiernie drastycznych środków;

  3. Używanie przez sprawcę przemocy wobec swojej ofiary środków ponad miarę do osiągnięcia swojego celu.

Określenie znęcania jako dokonanego ze „szczególnym okrucieństwem” nie jest związane tylko z jego skutkami, ale głównie ze sposobem działania sprawcy przemocy.

Przykładami przemocy domowej, mogącej zostać zakwalifikowanymi jako działanie ze „szczególnym okrucieństwem” jest : torturowanie, przypalanie, głodzenie, gwałt zbiorowy. Efektem znęcania się ze szczególnym okrucieństwem może być kalectwo, trwałe uszkodzenie ciała, śmierć ofiary, ale także rażące naruszenie godności osobistej ofiary.

Poniżej przykład zachowania sprawcy przemocy, zakwalifikowanym przez Sąd jako znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem, pokazującego jak bardzo brutalne musi być zachowanie sprawcy przemocy, aby mogło zostać zakwalifikowane jako znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem. W wyroku Sądu Apelacyjnego sygn. akt II AKa 236/14 z 27 sierpnia 2014 roku za znęcanie ze szczególnym okrucieństwem uznano zespół zachowań sprawcy przemocy takich jak: wszczynanie awantur znajdując się w stanie nietrzeźwości, głodzenie, zamykanie w pokoju, niezapewnianie należytego ubrania, wyzywanie słowami uznanymi powszechnie za obelżywe, bicie po głowie i po całym ciele, budzenie bez powodu w środku nocy i straszenie oddaniem do domu dziecka. W niniejszej sprawie zespół zachowań sprawcy został zakwalifikowany jako znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem, ze względu na wiek ofiary – było to dziecko.

Wybrane przykłady licznych orzeczeń Sądów, w których zakwalifikowano zachowanie sprawcy przemocy jako znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem:

  1. W sprawie o sygn. IV K 654/13 z oskarżenia publicznego przed Sądem Rejonowym dla Łodzi Widzewa, za znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem uznano: „znieważał go słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, karał go za błahe przewinienia polecając mu klęczeć przed lodówką z rękami podniesionymi do góry, przygniatał mu opuszki palców drzwiami, przytrzaskiwał mu palce i ręce drzwiami od lodówki, bił go po całym ciele pięścią, jak i kijem od szczotki oraz drewnianymi taboretami, tak długo aż przedmioty te połamały się na jego ciele, jak również bił go pasem na gołą skórę pośladków, jak i przez ubranie wymierzając mu jednorazowo co najmniej 35 uderzeń, wkładał mu głowę do talerza z zupą, a w dniu 1 stycznia 2013 roku uderzył go w twarz drewnianym kijem od szczotki, która złamała się na jego twarzy, w wyniku czego doznał on stłuczenia prawej strony twarzy z głęboką krwawiącą raną policzka prawego, obejmującą tkankę podskórną, powięź i mięśnie, zasinieniem i obrzękiem tego policzka oraz złamaniem trzonu żuchwy po stronie prawej i zębów 43-46 po tej stronie, które to obrażenia spowodowały naruszenie czynności jamy ustnej i narządu żucia na czas przekraczający siedem dni”

  2. W wyroku Sądu Apelacyjnego z 22 października 2013 r., w sprawie o sygn. II Aka 304/13 za znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem uznano: „brali udział w spowodowaniu tępego urazu klatki piersiowej w postaci złamania trzech żeber po lewej stronie oraz złamania prawego obojczyka, zaniechali wezwania pomocy medycznej do córki, dopuścili się zaniedbań w prawidłowej opiece nad córką czego skutkiem były patologiczne zmiany w zakresie jej kośćca klatki piersiowej oraz nie podawali jej pokarmu w prawidłowej ilości, czym narazili ją na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia, a w nocy z 25 na 26 sierpnia 2012 r. brali udział w pobiciu córki polegającym na zadawaniu jej co najmniej kilku tępych urazów godzących w różne okolice głowy ze średnią siłą skutkujących krwawieniem podtwardówkowym, narastającą ciasnotę wewnątrzczaszkową i zaburzeniem funkcji niezbędnych dla życia ośrodków centralnego układu nerwicowego w wyniku czego P. M. zmarła”. W wyroku tym mowa o 2 miesięcznym niemowlęciu

  3. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2010 r. V KK 296/09, za znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem uznano: „bicie skórzanym pasem po pośladkach, udach i plecach, wyzywanie słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, zastraszanie na wypadek ujawnienia sytuacji domowej osobom trzecim, a ponadto przez zmuszanie go uderzenia siostry Roksany, pod groźbą kary fizycznej oraz do obciążania siebie wobec osób trzecich za spowodowanie u siostry obrażeń ciała, nad Arkadiuszem W. (…), poprzez wyzywanie słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, zastraszanie na wypadek ujawnienia sytuacji domowej osobom trzecim, a ponadto przez bicie skórzanym pasem po pośladkach i udach, 3 zmuszenie do uderzenia siostry pod groźbą kary fizycznej oraz do obciążania siebie wobec osób trzech za spowodowanie u siostry obrażeń ciała, nakazywanie klęczenia przez długi czas na ostrej krawędzi drewnianego kloca z głową i rękami uniesionymi ku górze oraz napieranie na klęczącego w celu wywołania dodatkowych cierpień, kilkukrotne kąpanie w lodowatej wodzie oraz bicie drewnianą łyżką po nogach i pośladkach, a nad Roksaną W. (…), poprzez bicie rękoma po głowie i twarzy, bicie skórzanym pasem po całym ciele, uniemożliwianie zaspakajanie pragnienia i głodu, nakazywanie spożywania kanapek posypanych dużą ilością soli i pieprzu, a następnie uniemożliwianie zaspakajania pragnienia po ich spożyciu, nakazywanie spania na podłodze, klęczenia przez długi czas na ostrej krawędzi drewnianego kloca z głową i rękami uniesionymi ku górze, podnoszenie do góry, a następnie rzucanie nią o ścianę oraz na podłogę, pozostawianie w brudnej zanieczyszczonej wydzielinami odzieży oraz ubieranie w taką odzież, włożenie kału do ust dziewczynki, nieudzielenie jej pomocy oraz niezapewnienie pomocy medycznej mimo ran na ciele, posypywanie krocza, sromu oraz otwartych ran podbrzusza solą w celu zadawania dodatkowych cierpień, wyganianie z pomieszczeń, wyzywanie słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, a ponadto szarpanie za włosy prowadzące do wyrywania tychże włosów, szczypanie po całym ciele, w tym w okolicach intymnych i kąpanie w lodowatej wodzie, przy czym pokrzywdzona ta doznała licznych podbiegnięć krwawych na twarzy, czole, policzkach, ustach, nosie, na głowie pod włosami, zasinień na kończynach górnych i klatce piersiowej, silnych podbięgnięć krwawych w okolicy podbrzusza, zasinień w okolicy krocza, zasinień sromu, podbiegnięć krwawych na plecach w okolicy krzyżowej, całkowitego zasinienia lewego pośladka przechodzącego na tylne części uda, które były całkowicie sine, zasinięć ud przechodzących na część boczną i od przodu ud, licznych zasinień na kończynach dolnych w części podkolanowej, które to obrażenia naruszyły czynności 4 narządów ciała pokrzywdzonej na okres krótszy niż 7 dni, a także pourazowej martwicy skóry podbrzusza z koniecznością jej wycięcia i wykonania przeszczepów skórno-naskórkowych, które to obrażenia naruszyły czynności narządów ciała Roksany W.”

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ada Biniewicz-Nowak

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Procedura założenia „Niebieskiej Karty”

Procedura „Niebieska Karta” została uregulowana na gruncie Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie z dnia 29 lipca 2005 r. (Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493) oraz w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”.

Niebieska Karta” jest dokumentem w formie pisemnej, składających się z czterech formularzy, oznaczonych kolejno literami A, B, C oraz D, które zawierają szereg pytań otwartych i zamkniętych, zadawanych ofierze przemocy oraz jej sprawcy, przykładowo ofiara przemocy wskazuje rodzaje zachowań osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie. Wzory formularzy „Niebieskiej Karty” możemy znaleźć w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”.

Procedura „Niebieskiej Karty” zostaje wszczęta poprzez uzupełnienie formularza „A” przez jednego z przedstawicieli zamkniętego katalogu podmiotów określonych w art. 9d ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie tj. :

  • Policji;

  • Pomocy społecznej;

  • Oświaty;

  • Ochrony zdrowia;

  • Gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.

Żaden inny podmiot nie jest uprawniony do wszczęcia procedury. Oznacza to, że nawet jeżeli inny podmiot (osoba) niż wymieniona powyżej powzięła podejrzenie o stosowaniu przemocy w rodzinie to nie jest ona uprawniona do założenia „Niebieskiej Karty”. Powinna ona powiadomić jeden z organów wymienionych wyżej tj.: pracowników Policji, Oświaty, Pomocy Społecznej, Ochrony Zdrowia czy Gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Wszczęcie, prowadzenie i zakończenie procedury nie jest w żaden sposób uzależnione od zgody osoby doznającej przemocy.

Podstawą wszczęcia procedury „Niebieskie Karty” jest art. 9d ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, zgodnie z którym wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje przez wypełnienie formularza „Niebieska Karta” w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie.

W rozumieniu Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie przez członka rodziny rozumiemy osobę najbliższą w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks Karny tj. małżonka, wstępnego, zstępnego, rodzeństwo, powinowatego w tej samej linii lub stopniu, osobę pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonka, osobę pozostająca we wspólnym pożyciu, a także inną osobę wspólnie zamieszkującą lub gospodarującą. Jest to bardzo szerokie rozumienie pojęcia członka rodziny. Wystarczającym warunkiem do zakwalifikowania dwóch osób jako członków rodziny jest wspólne zamieszkiwanie.

Zgłaszającym podejrzenie stosowania przemocy w rodzinie może być każdy – inny członek rodziny, sąsiad, czy inna osoba będąca świadkiem takiego zdarzenia.

Wypełnienie formularza „A” powinno nastąpić w obecności osoby, co do której istnieje uzasadnione przekonanie, że została dotknięta przemocą w rodzinie. Obowiązku tego nie ma jeżeli nawiązanie kontaktu z osobą dotkniętą przemocą w rodzinie jest niewykonalne, np.:. osoba, która została dotknięta przemocą w rodzinie leży w śpiączce w szpitalu lub jest na silnych lekach psychotropowych, jest osobą niepełnosprawną umysłową. W takiej sytuacji można założyć „Niebieską Kartę” nawet w przypadku nieobecności osoby, co do której istniej uzasadnione przekonanie, że została dotknięta przemocą w rodzinie. (§ 2 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta). Niebieska Karta powinna być sporządzona w momencie interwencji, np.: wizyty funkcjonariuszy w domu osoby dotkniętej przemocą w rodzinie. W przypadku agresywnego sprawcy policjanci mają możliwość zastosowania przymusu w postaci zatrzymania. Należy także pamiętać, że zgodnie art. 244 § 1 kpk, w przypadku stosowania przemocy przy użyciu broni, noża lub innego niebezpiecznego narzędzia policjant ma obowiązek zatrzymania sprawcy.

Najczęściej spotykane formy przemocy domowej, stanowiące przesłankę do założenia „Niebieskiej Karty” to m.in.

Stosowanie przemocy fizycznej, np.:

  • bicie,

  • kopanie,

  • szarpanie,

  • popychanie,

  • policzkowanie,

Stosowanie przemocy psychicznej, np.:

  • zastraszanie,

  • grożenie,

  • wyzwiska,

  • przekleństwa,

  • poniżanie,

  • szydzenie,

  • wyśmiewanie,

  • wywoływanie poczucia winy,

  • kontrolowanie/zabranianie kontaktów z innymi osobami.

Stosowanie przemocy seksualnej, np.:

  • zmuszanie do niechcianych zachowań seksualnych,

  • poniżające obmacywanie,

  • obłapywanie,

  • zmuszanie do oglądania filmów pornograficznych.

Inne zachowania takie jak:

  • niszczenie rzeczy osobistych,

  • demolowanie mieszkania,

  • wynoszenie sprzętów domowych i sprzedawanie ich,

  • nie dostarczanie środków finansowych na utrzymanie,

  • zabieranie środków finansowych,

  • pozostawianie bez opieki osoby, która z powodu choroby, niepełnosprawności bądź wieku nie może samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb,

  • zmuszanie do picia alkoholu,

  • zmuszanie do zażywania narkotyków, środków odurzających.

Wszczęcie procedury „Niebieska Karta” może być przesunięte w czasie ze względu na stan zdrowia, zagrożenie życia lub zdrowia lub nieobecność osoby, co do której istnieje uzasadnione przekonanie, że została dotknięta przemocą w rodzinie. Osoba, co do której istnieje uzasadnione podejrzenie, że została dotknięta przemocą w rodzinie, otrzymuje od osoby wszczynającej procedurę (przedstawiciela jednego z wyżej wymienionych podmiotów) formularz „B” – zawierający pouczenie o podstawowych informacjach dotyczących przemocy oraz wskazanie miejsc, w których osoba dotknięta zjawiskiem przemocy domowej może zwrócić się o pomoc.

Kolejnymi czynnościami jest zaproszenie na posiedzenie zespołu/grupy osoby, co do której istnieje przypuszczenie że została dotknięta przemocą w rodzinie oraz wezwanie osoby, co do której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc domową.

W czasie spotkania z osobą, co do której istnieje przypuszczenie, że została dotknięta przemocą w rodzinie wypełnia się formularz „Niebieska Karta C” – plan pomocy rodzinie. Formularz ten zawiera przykładowe propozycje działań, takie jak: systematyczne wizyty Policji sprawdzające stan bezpieczeństwa osoby doznającej przemocy, skierowanie do udziału w grupach wsparcia dla osób współuzależnionych, skierowanie osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, do placówki dla ofiar przemocy w rodzinie, w szczególności do specjalistycznego ośrodka wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie. Podczas spotkania z osobą doznającą przemocy możliwe jest podjęcie przez nią pewnych zobowiązań. Ich niewykonanie nie rodzi żadnych konsekwencji, a w szczególności nie jest możliwa odmowa udzielenia wsparcia takiej osobie.

W czasie spotkania z osobą, co do której istnieje przypuszczenie, że stosuje przemoc domową wypełnia się formularz „Niebieska Karta D”. Odmiennie niż w przypadku osoby doznającej przemocy możliwe jest podjęcie określonych działań w przypadku niewywiązywania się przez niego z zobowiązań. Bierna postawa sprawcy przemocy spowoduje zawiadomienie o stosowaniu przemocy prokuratury/Policji oraz Sądu Rodzinnego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ada Biniewicz-Nowak

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Obdukcja. Czym jest i jaki lekarz może jej dokonać?

Jeżeli zostałeś ofiarą fizycznej przemocy w rodzinie to bardzo ważne, abyś udokumentował na potrzeby postępowania karnego wygląd i rozmiar doznanych obrażeń np.: siniaków, złamań, ran. Możesz udokumentować wygląd i rozmiar doznanych obrażeń na kilka sposobów.

Pierwszym sposobem udokumentowania doznanych obrażeń jest uzyskanie zaświadczenia lekarskiego. Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej (Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135) finansowanych ze środków publicznych każda ofiara użycia przemocy w rodzinie może domagać się bezpłatnego badania lekarskiego w celu ustalenia przyczyn i rodzajów uszkodzeń ciała związanych z użyciem przemocy w rodzinie oraz wydania zaświadczenia lekarskiego w tym przedmiocie.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 22 października 2010 r. w sprawie wzoru zaświadczenia lekarskiego o przyczynach i rodzaju uszkodzeń ciała związanych z użyciem przemocy w rodzinie, zaświadczenie takie może wystawić każdy lekarz. Zaświadczenie lekarskie o przyczynach i rodzaju uszkodzeń ciała związanych z użyciem przemocy w rodzinie powinno zawierać:

  • Imię, nazwisko oraz datę urodzenia osoby badanej,

  • Adres zamieszkania osoby badanej,

  • Rodzaj, serię i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość osoby badanej,

  • Imię, nazwisko i specjalizację lekarza prowadzącego badanie,

  • Imię, nazwisko innych osób obecnych przy badaniu,

  • Pełną nazwę świadczeniodawcy wystawiającego zaświadczenie,

  • Datę i godzinę przeprowadzenia badania,

  • Datę i godzinę wystawienia zaświadczenia,

  • Opinię o stanie zdrowia osoby badanej, będącą wynikiem przeprowadzonego badania, ze szczególnym uwzględnieniem rodzaju stwierdzonych uszkodzeń ciała oraz możliwych przyczyn i czasu ich powstania,

  • Czytelną pieczęć i podpis lekarza.

Należy jeszcze raz podkreślić, że zaświadczenie to można uzyskać u każdego lekarza. Jeżeli do doznania obrażeń doszło w nocy lub późnym wieczorem możesz udać się do ośrodka nocnej pomocy lekarskiej, a w większych miastach na SOR lub do szpitala pełniącego nocny dyżur. Warto, abyś zabrał ze sobą wydrukowany formularz, który można pobrać z poniższego adresu, ponieważ lekarze często nie wiedzą o ciążącym na nim obowiązku:

http://isip.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20102011334

Wypełnienie bezpłatnego zaświadczenia lekarskiego dla osób doświadczających przemocy w rodzinie jest obowiązkiem lekarza, zatem niedopełnienie go może skutkować odpowiedzialnością dyscyplinarną.

Kolejnym sposobem udokumentowania obrażeń, jakich doznałeś jest uzyskanie obdukcji lekarskiej. Obdukcja jest specjalistycznym badaniem lekarskim, wykonywanym przez lekarza medycyny sądowej wpisanego na listę biegłych prowadzoną przez Prezesa właściwego Sądu Okręgowego. Oznacza to, że nie każdy lekarz może jej dokonać. Jest to badanie połączone z wywiadem pacjenta, gdzie lekarz określa rozmiar uszkodzeń ciała i możliwy sposób ich powstania. Lekarz ma rozstrzygnąć także, czy powstałe uszkodzenia ciała trwać będą do 7 dni, czy też dłużej. Obdukcja jest płatna (kosztuje około 100-200 złotych), chyba że dokonanie jej zleci organ prowadzący postępowanie. Obdukcja sporządzona przez biegłego lekarza jest najlepszym sposobem udokumentowania doznanych przez Ciebie obrażeń.

Pomiędzy obdukcją a wyżej opisanym zaświadczeniem zachodzą zatem następujące różnice:

  • Do przeprowadzenia obdukcji lekarskiej uprawniony jest wyłącznie lekarz medycyny sądowej wpisany na listę biegłych prowadzoną przez Prezesa właściwego Sądu Okręgowego, a zaświadczenie może być wystawiane przez każdego lekarza.

  • Obdukcja jest płatna (bezpłatna tylko wtedy, gdy zlecą ją organy przeprowadzające postępowanie karne). Koszt obdukcji, może być zwrócony później przez sprawcę, jeżeli zobowiąże go do tego wyrok Sądu.

  • Treść obdukcji jest szersza np. zawiera określenie, na jak długo zaistniałe obrażenia wywołują rozstrój zdrowia lub naruszają czynności narządów ciała oraz wskazuje sposób doznania obrażeń.

  • Trudniejszy dostęp do lekarza sporządzającego obdukcję – w wielu małych miejscowościach wymaga to przejazdu do innego, większego miasta.

Na marginesie warto również dodać, że zgłaszając się na Policję, celem zawiadomienia o przestępstwie, możesz domagać się, aby funkcjonariusze Policji dokonali tzw. oględzin ciała i sfotografowali doznane przez Ciebie obrażenia. Zdjęcia te będą następnie dołączone do akt postępowania przygotowawczego.

Podsumowując, jeżeli masz możliwość udania się do biegłego lekarza sądowego (adresy gabinetów możesz znaleźć w Internecie) celem uzyskania obdukcji, będzie to lepsze rozwiązanie. Obdukcja sporządzona przez biegłego lekarza sądowego będzie miała zawsze silniejszą moc dowodową od zaświadczenia przedstawionego przez lekarza. Jeżeli jednak znajdujesz się daleko od gabinetów biegłych lekarzy sądowych lub nie masz pieniędzy na opłacenie wizyty, wystarczającym dowodem będzie zaświadczenie, które możesz uzyskać bezpłatnie od każdego lekarza. Przedstawiając je następnie w postępowaniu karnym, organ prowadzący postępowanie może powołać biegłego, który na podstawie wyżej omówionego zaświadczenia stwierdzi, czy możliwe było wystąpienie obrażeń w trakcje zdarzenia opisywanego przez pokrzywdzonego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ada Biniewicz-Nowak

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Jak określić wysokość zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną przemocą domową?

W jednym z poprzednich artykułów zatytułowanym „Zadośćuczynienie za krzywdę wyrządzoną przemocą domową”  wskazałam, że zachowanie sprawcy przemocy polegające na biciu, szarpaniu, popychaniu, zgwałceniu, opluwaniu, wyrzucaniu z mieszkania, zamykaniu w pokoju, niszczeniu sprzętów domowych, poniżaniu, znieważaniu słowami obraźliwymi czy wypowiadaniu gróźb jest przestępstwem skutkującym wydaniem wyroku skazującego w postępowaniu karnym.

Stosowanie przemocy jest jednocześnie czynem niedozwolonym w rozumieniu art.415 kodeksu cywilnego uzasadniającym wystąpienie przez osobę doświadczającą przemocy przeciwko sprawcy przemocy na podstawie art.445§1 i 2 k.c. w zw. z art.444§1 k.c. lub art.448 k.c. z powództwem o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę.

Z przytoczonego artykułu wiecie już, że osoby doświadczające przemocy w rodzinie mogą:

a jednocześnie

W tym artykule opiszę, jak określić wysokość zadośćuczynienia dochodzonego od sprawcy przemocy domowej, a więc, jakie okoliczności wpływają na wysokość zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną stosowaniem przemocy domowej.

Kwota zadośćuczynienia z tytułu krzywdy wyrządzonej przemocy w rodzinie jest trudna do określenia, gdyż dotyczy kwestii, których nie można zmierzyć, takich jak na przykład doznany ból fizyczny i psychiczny, lęk o życie i zdrowie swoje i osób najbliższych, poczucie osamotnienia, upokorzenie, obniżenie poczucia wartości własnej osoby,itp. Istnieje jednak kilka okoliczności, które Sąd bierze pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia.

Oto one:

  • rodzaj doznanych cierpień fizycznych- przede wszystkim chodzi tu o dolegliwość tych cierpień i ich konsekwencje, im większe cierpienie tym większa wysokość zadośćuczynienia, jakie może przyznać Sąd. Przykładowo: jeżeli Anna Kowalska wskutek przemocy stosowanej przez Jana Kowalskiego doznała złamania ręki to z tego tytułu może otrzymać wyższą kwotę zadośćuczynienia, niż w przypadku siniaków i stłuczeń

  • stopień natężenia cierpienia - Sąd będzie tu więc oceniał z jaką częstotliwością i intensywnością dochodziło do aktów przemocy, im większa częstotliwość i stopień natężenia przemocy tym większej kwoty zadośćuczynienia można się domagać od sprawcy przemocy. W przypadku gdyby w domu ofiary przemocy dochodziło do codziennych awantur, wyzywania czy bicia to może się ona domagać wyższego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, niż w przypadku aktów przemocy 1-2 razy w miesiącu

  • czas trwania cierpień - chodzi więc o ocenę jak długo dochodziło do przemocy, czy były to dni, tygodnie, miesiące czy lata. Tu również im dłuższy jest czas trwania cierpienia tym większe zadośćuczynienie może zasądzić sąd rozpoznający sprawę. W przypadku więc, gdy ofiara przemocy doświadczała jej przez okres 2 lat to przysługuje jej większa kwota zadośćuczynienia niż osobie, która doświadczała przemocy przez okres 2 miesięcy

  • ujemne skutki zdrowotne, jakie ofiara przemocy będzie zmuszona znosić w przyszłości - chodzi więc o powstałą ułomność, na skutek której ofiara przemocy nie będzie mogła np. uprawiać określonego sportu, wykonywać określonych czynności w życiu codziennym czy określonego rodzaju pracy. Przykładowo: jeżeli Anna Kowalska, będąca pianistką, na skutek przemocy fizycznej, jakiej doświadczyła od Jana Kowalskiego doznała trwałego niedowładu ręki, to może się ona z tego powodu domagać wyższego zadośćuczynienia, gdyż nie będzie już mogła pracować w zawodzie, jaki dotychczas wykonywała. Istotne jest, że w ramach zadośćuczynienia Anna Kowalska nie będzie mogła się domagać utraconych zarobków. Takie żądanie mogłaby wysunąć w ramach domagania się odszkodowania.

  • nieodwracalność następstw doświadczanej przemocy - Sąd weźmie pod uwagę np. fakt doznania trwałego kalectwa czy oszpecenia, jak również nieodwracalne następstwa w psychice ofiary przemocy w rodzinie. Przykładowo: jeżeli Anna Kowalska, na skutek przemocy fizycznej jakiej doznała ze strony męża ma bliznę na twarzy, może z tego powodu uzyskać wyższe zadośćuczynienie za krzywdę, gdyż do końca życia będzie musiała znosić skutki doznanej przemocy,

  • negatywne skutki zdrowotne, jakie ofiara przemocy będzie musiała znosić w przyszłości - Sąd bierze pod uwagę to, że np. wskutek doznanej przemocy Anna Kowalska będzie zmuszona do przyjmowania konkretnych leków, będzie musiała przestrzegać specjalnej diety czy tez będzie musiała odbywać regularne wizyty lekarskie. Co jest istotne: zadośćuczynienie nie obejmie zwrotu kosztów leków, jedzenia czy dojazdu. Zadośćuczynienie będzie przysługiwało za to, że zdrowie Anny Kowalskiej ucierpiało wskutek przemocy jakiej doświadczyła oraz z powodu niedogodności, jakie będzie musiała w przyszłości znosić

  • czas trwania negatywnych skutków zdrowotnych - jeżeli Anna Kowalska doznała wskutek przemocy złamania ręki to skutki tego złamania będzie odczuwać przez dłuższy czas, stąd też sąd powinien z tego powodu podwyższyć kwotę zadośćuczynienia,

  • możliwość funkcjonowania w społeczeństwie - przykładowo jeżeli na skutek przemocy ze strony Jana Kowalskiego Anna Kowalska zerwała stosunki ze swoimi znajomymi i swoją rodziną, załamała się psychicznie, popadła w depresję, wówczas sąd może z tego powodu zasądzić jej wyższą kwotę zadośćuczynienia.

Są to przykładowe okoliczności jakie bierze pod uwagę sąd ustalając wysokość zadośćuczynienia. Proszę pamiętać, że to na Powodzie, a więc osobie dochodzącej od sprawcy przemocy zapłaty zadośćuczynienia spoczywa w postępowaniu przed Sądem ciężar ich wskazania, opisania i udowodnienia, np. poprzez zeznania świadków lub załączone do pozwu dokumenty.

Autor: Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Jak wyegzekwować od sprawcy przemocy zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie za krzywdę ?

Wiele osób doświadczających przemocy domowej ze strony małżonka, dzieci, rodziców, konkubenta rezygnuje z dochodzenia od sprawcy przemocy zapłaty odszkodowania i zadośćuczynienia za wyrządzoną im przemocą krzywdę obawiając się, że nie uda im się wyegzekwować od sprawcy przemocy zasądzonego w wyroku świadczenia.

Rzeczywiście, ofiara przemocy może  uzyskać w postępowaniu karnym lub postępowaniu cywilnym wyrok zasądzający na jej rzecz od sprawcy przemocy zapłatę kwoty, np. 50.000 zł. tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, a potem tej kwoty nie wyegzekwować. Wyrok zasądzający odszkodowanie lub zadośćuczynienie jest wówczas niewiele znaczącym kawałkiem papieru, który poza satysfakcją moralną niewiele daje ofierze przemocy.

Celem tego artykułu jest wskazanie, w jaki sposób wyegzekwować od sprawcy przemocy domowej zasądzone w wyroku odszkodowanie i zadośćuczynienie. Dostrzegam tu 3 możliwości:

1. wszczęcie przeciwko dłużnikowi – sprawcy przemocy domowej postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika. W tym celu należy uzyskać z Sądu, który wydał wyrok zasądzający od sprawcy przemocy zadośćuczynienie lub odszkodowanie odpis tego wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności – tzw. tytuł wykonawczy. Dysponując tytułem wykonawczym wierzyciel – ofiara przemocy domowej składa u wybranego przez siebie komornika wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego załączając tytuł wykonawczy. Komornik wszczyna postępowanie wykonawcze, w trakcie którego wzywa dłużnika do zapłaty zasądzonego od niego roszczenia, a ponadto poszukuje majątku dłużnika – np. wysyła do banków zapytania o należące do dłużnika rachunki celem ich zajęcia. Wierzyciel powinien być aktywnym uczestnikiem postępowania egzekucyjnego. Powinien zatem wysyłać do komornika wnioski o przeprowadzenie konkretnych czynności egzekucyjnych, wskazując na możliwe do ustalenia i zajęcia składniki majątku dłużnika.

2. sprzedaż wierzytelności przysługującej wierzycielowi – ofierze przemocy domowej na rzecz jednej z wielu działających na rynku firm windykacyjnych. Cena sprzedaży zależy od dokonanej przez firmę windykacyjną oceny ryzyka nieściągalności wierzytelności. Im mniejsza szansa na wyegzekwowanie wierzytelności, tym mniejsza cena jej sprzedaży. Cena sprzedaży tego typu wierzytelności waha się od 10 do 50% jej wysokości, choć każdy przypadek jest inny.

3. potrącenie przez wierzyciela – ofiarę przemocy domowej wierzytelności, jaka jej przysługuje wobec dłużnika – sprawcy przemocy domowej z tytułu zasądzonego odszkodowania lub zadośćuczynienia z wierzytelnością dłużnika – sprawcy przemocy, np. z tytułu podziału majątku lub zniesienia współwłasności nieruchomości.

Zilustruję to na przykładzie: Anna Kowalska złożyła przeciwko byłemu mężowi Janowi Kowalskiemu pozew o zapłatę kwoty 30.000 zł. tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej od niego doznała w wyniku przestępstwa znęcania się nad nią. Sąd uwzględnił jej powództwo i w wyroku zasądził na jej rzecz od Jana Kowalskiego kwotę 30.000 zł. (z ustawowymi odsetkami od daty doręczenia pozwu pozwanemu, np. od 01.01.2011r. do dnia zapłaty).

Nie ma tu wielkiego znaczenia, że były mąż Anny kowalskiej – Jan Kowalski, pomimo wyroku zasądzającego zadośćuczynienie, nie zapłacił tej kwoty. Po uzyskaniu prawomocnego wyroku zasądzającego kwotę 30.000 zł. tytułem zadośćuczynienia Anna Kowalska złożyła do Sądu Cywilnego wniosek o dokonanie podziału majątku z udziałem Jana Kowalskiego. Na skutek wydanego przez Sąd postanowienia o podziale majątku Anna Kowalska stała się wyłącznym właścicielem mieszkania (wchodzącego wcześniej w skład wspólności majątkowej małżeńskiej) o wartości 100.000 zł. z obowiązkiem zapłaty na rzecz Jana Kowalskiego kwoty 50.000 zł. tytułem spłaty jego udziału w mieszkaniu.

W tej sytuacji Anna Kowalska jest wierzycielem Jana Kowalskiego (30.000 zł. zasadzonego zadośćuczynienia plus odsetki), a jednocześnie jego dłużnikiem (kwota 50.000 zł. tytułem spłaty 1/2 wartości podzielonego mieszkania). Anna Kowalska powinna zapłacić na rzecz Jana Kowalskiego kwotę 20.000 zł. wraz z pisemnym oświadczeniem o potrąceniu z kwoty 50.000 zł. kwoty 30.000 zł. zasądzonego na jej rzecz zadośćuczynienia.  W ten sposób Anna Kowalska wyegzekwuje od Jana Kowalskiego zasądzoną na jej rzecz kwotę 30.000 zł. zadośćuczynienia za wyrządzoną jej przemocą krzywdę.

Opisana wyżej konstrukcja wynika wprost z przepisu art.498§1 i 2 k.c. Zgodnie z tym przepisem „Gdy 2 osoby są jednocześni względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potracić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze, obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed Sądem. Na skutek potracenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej”.

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Przedawnienie roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzona przemoca domową

Zachowanie sprawcy przemocy domowej, polegające na: biciu, gwałceniu, szarpaniu, popychaniu, opluwaniu, wyzywaniu słowami obraźliwymi, poniżaniu, upokarzaniu, pozbawianiu wolności, nękaniu jest czynem niedozwolonym w rozumieniu prawa cywilnego, które uprawnia ofiarę przemocy do wystąpienia przeciwko sprawcy przemocy na podstawie art.415 k.c. oraz art.445 i 448 k.c. z żądaniem zapłaty zadośćuczynienia za wyrządzoną tym zachowaniem krzywdę (ból, cierpienie fizyczne i psychiczne, strach, naruszenie godności osobistej).

Uprawnienie ofiary przemocy domowej do żądania od sprawcy przemocy zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę nazywamy w prawie cywilnym roszczeniem.

Roszczenie ofiary przemocy domowej wobec sprawcy przemocy o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę podlega przedawnieniu z upływem czasu określonego w Kodeksie Cywilnym w art.442§1-4 k.c. 

Przedawnienie roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę oznacza, że po upływie określonego terminu przedawnienia osoba zobowiązana do zadośćuczynienia za krzywdę (sprawca przemocy domowej) może skutecznie uchylić się od tego obowiązku. Jeżeli osoba doświadczająca w przeszłości przemocy wystąpi przeciwko sprawcy przemocy z powództwem  o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdę po upływie terminu przedawnienia roszczenia, a pozwany (sprawca przemocy) podniesie w procesie cywilnym zarzut przedawnienia roszczenia, wówczas Sąd cywilny oddali powództwo nie badając jego merytorycznej słuszności.

Zgodnie z art.442§1 k.c. roszczenia z tytułu czynów niedozwolonych przedawniają się po upływie 3 lat od chwili, gdy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, nie później jednak niż z upływem 10 lat od dnia, w którym doszło do zdarzenia wyrządzającego szkodę. 

Np.: Janowi Kowalskiemu wybito szybę w domu w dniu 1 stycznia 2013 r. Jan Kowalski widział przez okno, że czynu tego dokonał jego sąsiad, Robert Malinowski. Oznacza to, że jego roszczenie o naprawienie szkody przedawni się po 3 latach, tj. 1 stycznia 2016 r.

Gdyby jednak Jan Kowalski nie wiedział, kto wybił mu szybę i dowiedział się o tym w 2 stycznia 2023 r. to nie będzie już mógł domagać się naprawienia szkody, gdyż upłynęło już 10 lat od chwili wybicia szyby.

Tak ukształtowany termin przedawnienia zależy więc od świadomości pokrzywdzonego co do sprawcy krzywdy, a zatem rozpoczęcie biegu przedawnienia może być w praktyce trudne do określenia. Co więcej istnieje możliwość, że pewne skutki, np. zdrowotne, pojawią się po pewnym czasie od zdarzenia, które je spowodowało, wtedy również bieg przedawnienia rozpoczyna się w momencie wystąpienia skutków.

Np. Anna Wesołowska została potrącona przez samochód w dniu 1 stycznia 2013 r. W jego efekcie doznała złamania nogi. Od tego momentu biegnie więc termin do żądania odszkodowania z tytułu złamanej nogi. Jeżeli jednak po 2 miesiącach u Anny Wesołowskiej wystąpią problemy z wątrobą, będące skutkiem wypadku, któremu uległa to bieg przedawnienia rozpoczyna się wraz z dniem wystąpienia problemów z wątrobą.

Jeżeli zadośćuczynienie za krzywdę dotyczy osoby małoletniej (a więc mającej mniej niż 18 lat), wówczas zgodnie z art.442§4 k.c. termin przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie nie może upłynąć wcześniej niż po upływie 2 lat od osiągnięcia pełnoletności przez małoletniego.

Np. 14- letni Michał Malinowski został potrącony przez samochód. Termin przedawnienia żądania o zadośćuczynienie upłynie więc najwcześniej w momencie, gdy Michał Malinowski ukończy 20 lat, a więc w tym wypadku wyniesie aż 6 lat.

Termin przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę jest inny, jeżeli czyn, za który domagamy się zadośćuczynienia stanowi jednocześnie przestępstwo – zbrodnię lub występek.  W takim przypadku, zgodnie z art.442§2 k.c. termin przedawnienia roszczenia wynosi aż 20 lat od chwili popełnienia czynu niedozwolonego – przestępstwa. Nie ma tutaj znaczenia, kiedy  poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia.

Np. Jan Krajewski znęcał się nad żoną Anną Krajewską w okresie od 01.01.2010r. do 01.01.2012r., za które to przestępstwo został skazany prawomocnym wyrokiem z dnia 10.09.2014r. Roszczenie Anny Krajewskiej wobec Jana Krajewskiego o zapłatę np. 40.000 zł. zadośćuczynienia za wyrządzoną jej krzywdę przedawni się dopiero po 20 latach od popełnienia przez Jana Krajewskiego przestępstwa znęcania się nad żoną, a więc dopiero po dniu 01.01.2032r.

W postępowaniu cywilnym bieg przedawnienia roszczenia przerywa każda czynność dokonana przed sądem lub innym organem zajmującym się rozpoznawaniem spraw. Wniesienie pozwu o zadośćuczynienie przerwie więc bieg przedawnienia. Każde przerwanie biegu przedawnienia skutkuje tym, że termin przedawnienia roszczenia biegnie na nowo od momentu jego przerwania.

Autor: Aplikant Adwokacki Karolina Milanowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj